"Çok, az, biraz, fazla" gibi belgisizlik bildiren sözcükler hem zamir hem de sıfat görevinde kullanılabilir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu sözcüklerden biri zamir görevinde kullanılmamıştır?
A) Çoğu, bu karardan haberdar değildi.
B) Azıcık bana da verir misin?
C) Fazlasını istemiyorum, yeterli.
D) Biraz sabırlı olmalısın.
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, "çok, az, biraz, fazla" gibi belgisizlik bildiren sözcüklerin cümle içinde zamir mi yoksa sıfat mı (ya da başka bir görevde mi) kullanıldığını bulmamız isteniyor. Özellikle zamir görevinde kullanılmayan seçeneği belirleyeceğiz. Haydi, her bir seçeneği dikkatlice inceleyelim:
- Zamir (Adıl) Nedir? Bir ismin yerini tutan, ismin yerine kullanılan sözcüklerdir. Genellikle tek başına kullanılırlar ve ismin aldığı ekleri alabilirler.
- Sıfat (Ön Ad) Nedir? Bir ismi niteleyen veya belirten, ismin önüne gelen sözcüklerdir.
- Zarf (Belirteç) Nedir? Bir fiili, bir sıfatı veya başka bir zarfı miktar, zaman, durum vb. yönlerden belirten sözcüklerdir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çoğu, bu karardan haberdar değildi.
- Buradaki "çoğu" kelimesi, "insanların çoğu", "öğrencilerin çoğu" gibi bir ismin yerini tutmuştur. Tek başına kullanılmış ve iyelik eki (-u) almıştır. Dolayısıyla "çoğu" burada belgisiz zamir görevindedir.
- B) Azıcık bana da verir misin?
- "Azıcık" kelimesi, "yemekten azıcık", "paradan azıcık" gibi bir ismin yerini tutmuştur. Tek başına kullanılmış ve bir miktar belirtmektedir. Bu durumda "azıcık" da belgisiz zamir görevindedir.
- C) Fazlasını istemiyorum, yeterli.
- "Fazlasını" kelimesi, "paranın fazlasını", "yemeğin fazlasını" gibi bir ismin yerini tutmuştur. Tek başına kullanılmış, iyelik eki (-sı) ve belirtme hal eki (-nı) almıştır. Bu nedenle "fazlasını" da belgisiz zamir görevindedir.
- D) Biraz sabırlı olmalısın.
- Buradaki "biraz" kelimesi, "sabırlı olmalısın" ifadesindeki "sabırlı" sıfatını miktar yönünden belirtmektedir. "Ne kadar sabırlı?" sorusuna "biraz" cevabını veririz. Bir sıfatı miktar yönünden belirten sözcükler zarf (belirteç) görevindedir. "Biraz" burada bir ismin yerini tutmamış veya bir ismi nitelememiştir. Bu yüzden zamir görevinde değildir.
Gördüğümüz gibi A, B ve C seçeneklerindeki sözcükler ismin yerini tutarak zamir görevinde kullanılmıştır. D seçeneğindeki "biraz" ise bir sıfatı miktar yönünden belirttiği için zarf görevindedir.
Cevap D seçeneğidir.
