3. "Çalışkan öğrenciler, sınavda başarılı olanlar, ödüllendirilecek." cümlesinin yapısı nedir?
A) Basit cümleHarika bir soru! Cümle türlerini anlamak, Türkçeyi doğru ve etkili kullanmak için çok önemlidir. Gelin, bu cümleyi adım adım inceleyelim:
Öncelikle, cümle yapısı türlerini kısaca hatırlayalım:
Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren, tek yüklemi olan ve içinde fiilimsi veya başka bir yan cümle bulunmayan cümlelerdir. Örneğin: "Çocuk koştu."
Birleşik Cümle: Bir temel cümle ve bu temel cümlenin anlamını tamamlayan en az bir yan cümleden oluşan cümlelerdir. Yan cümleler genellikle fiilimsilerle (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil), -ki bağlacıyla, şart kipiyle (-se/-sa) veya iç içe geçmiş başka bir cümleyle kurulur. Örneğin: "Kitap okumayı severim." (okumayı: isim-fiil)
Sıralı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, yargıları virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlanmış cümlelerdir. Her yüklem ayrı bir yargı bildirir. Örneğin: "Güneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı."
Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, yargıları "ve, veya, ama, fakat, ancak, çünkü, lakin" gibi bağlaçlarla birbirine bağlanmış cümlelerdir. Örneğin: "Ders çalıştım ama sınavım kötü geçti."
Şimdi sorumuzdaki cümleyi inceleyelim: "Çalışkan öğrenciler, sınavda başarılı olanlar, ödüllendirilecek."
Bu cümlenin temel yüklemi "ödüllendirilecek" kelimesidir. (Ödüllendirme eylemi gerçekleşecektir.)
Cümlede "sınavda başarılı olanlar" ifadesi dikkatimizi çekiyor. Buradaki "olanlar" kelimesi, "olmak" fiiline "-an" sıfat-fiil ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) bir cümlenin içinde yan cümle kurma görevi üstlenirler.
"Sınavda başarılı olanlar" ifadesi, "öğrenciler" kelimesini açıklayan bir ara söz niteliğindedir ve içinde bir fiilimsi (sıfat-fiil) barındırdığı için bir yan cümlecik oluşturur.
Bir temel cümlenin içinde fiilimsiyle kurulmuş bir yan cümleciğin bulunması, o cümlenin "birleşik cümle" olduğunu gösterir. Bu tür birleşik cümlelere "girişik birleşik cümle" denir.
Bu durumda, cümlemiz tek bir temel yargı (ödüllendirilecek) içeriyor ancak bu temel yargının öznesini açıklayan ve içinde fiilimsi barındıran bir yan cümlecik ("sınavda başarılı olanlar") de barındırıyor. Bu yapı, birleşik cümlenin temel özelliğidir.
Bu açıklamalar ışığında, "Çalışkan öğrenciler, sınavda başarılı olanlar, ödüllendirilecek." cümlesi bir temel cümle ve fiilimsiyle kurulmuş bir yan cümle içerdiği için birleşik cümledir.
Cevap B seçeneğidir.
