3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret zamiri, bir ismin yerini tutmak yerine o ismi işaret etmektedir?
A) Bunu kimden aldığını söylemek zorunda değilim.
B) Şu, tam senin aradığın özelliklere sahip.
C) Onu her gördüğümde içim bir hoş olur.
D) Ötekini de deneyelim, belki daha iyidir.
Bu soruyu çözebilmek için öncelikle "işaret zamiri" ve "işaret sıfatı" arasındaki temel farkı çok iyi anlamamız gerekiyor:
- İşaret Zamiri (Adıl): Bir ismin yerini tutar, yani o ismin yerine tek başına kullanılır. Cümlede bir isimle birlikte değil, ismin yerine geçer. Örneğin: "Bu çok güzel." (Buradaki "bu", bir eşyanın, kitabın veya herhangi bir şeyin yerini tutar.)
- İşaret Sıfatı (Ön Ad): Bir ismin önüne gelerek o ismi işaret eder, belirtir. Tek başına kullanılmaz, mutlaka bir isimle birlikte kullanılır. Örneğin: "Bu kitap çok güzel." (Buradaki "bu", "kitap" ismini işaret eder.)
Şimdi sorunun ifadesine dikkat edelim: "işaret zamiri, bir ismin yerini tutmak yerine o ismi işaret etmektedir?" Bu ifade, aslında "işaret sıfatı"nın tanımını yapmaktadır. Yani soru, bizden bir işaret zamiri bulmamızı değil, bir ismin önüne gelerek o ismi işaret eden bir kelimeyi (yani işaret sıfatını) bulmamızı istiyor gibi görünmektedir. Ancak seçeneklerdeki kelimelerin hepsi, ilk bakışta işaret zamiri gibi durmaktadır. Bu durumda, seçenekleri daha derinlemesine inceleyerek, hangi işaret zamirinin "bir ismi işaret etme" özelliğini diğerlerine göre daha güçlü taşıdığını bulmaya çalışacağız.
- A) Bunu kimden aldığını söylemek zorunda değilim.
- Buradaki "Bunu" kelimesi, bir ismin (örneğin "kitabı", "sırrı", "eşyayı") yerini tutmuştur ve tek başına kullanılmıştır. Dolayısıyla "Bunu" bir işaret zamiridir.
- B) Şu, tam senin aradığın özelliklere sahip.
- Buradaki "Şu" kelimesi de bir ismin (örneğin "şu araba", "şu ev", "şu ürün") yerini tutmuştur ve tek başına kullanılmıştır. Gramer açısından bu da bir işaret zamiridir. Ancak "şu" kelimesi, genellikle konuşma anında, gözle görülen ve parmakla işaret edilen bir nesneyi belirtmek için kullanılır. Bu kullanım, "bir ismin yerini tutmak"tan ziyade, doğrudan "o ismi işaret etmek" (göstermek) eylemini daha güçlü bir şekilde çağrıştırır. Diğer zamirlere göre, "şu" kelimesinin bu doğrudan işaret etme özelliği daha belirgindir.
- C) Onu her gördüğümde içim bir hoş olur.
- Buradaki "Onu" kelimesi, bir ismin (bir kişinin veya bir nesnenin) yerini tutmuştur ve tek başına kullanılmıştır. Dolayısıyla "Onu" bir işaret zamiridir.
- D) Ötekini de deneyelim, belki daha iyidir.
- Buradaki "Ötekini" kelimesi, bir ismin (örneğin "öteki elbiseyi", "öteki arabayı") yerini tutmuştur ve tek başına kullanılmıştır. Dolayısıyla "Ötekini" bir işaret zamiridir.
Görüldüğü gibi, tüm seçeneklerdeki işaret bildiren kelimeler, dil bilgisi kurallarına göre "işaret zamiri" olarak kabul edilir. Ancak sorunun "bir ismin yerini tutmak yerine o ismi işaret etmektedir" şeklindeki ifadesi, işaret sıfatının işlevini tanımlamaktadır. Bu durumda, seçenekler arasında, işaret zamiri olmasına rağmen "işaret etme" eylemini en somut ve doğrudan şekilde ifade eden seçeneği bulmamız gerekir. "Şu" kelimesi, genellikle fiziksel olarak mevcut bir nesneyi parmakla göstererek işaret etme anlamını en güçlü şekilde taşıdığı için, sorunun bu özel ve biraz da yoruma açık tanımına en uygun düşen seçenektir.
Cevap B seçeneğidir.
