5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-e" hal eki almış bir dolaylı tümleç vardır?
A) Okuldan erken çıktık.
B) Arkadaşıma hediye aldım.
C) Evde kimse yokmuş.
D) Masanın üzerinde kitaplar vardı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki "-e" hal ekini almış kelimelerin dolaylı tümleç görevinde olup olmadığını bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, dolaylı tümleç nedir ve hangi ekleri alır, hatırlayalım. Dolaylı tümleç, yüklemi yer, yön, durum, başlangıç veya bitiş noktası gibi çeşitli açılardan tamamlayan bir ögedir. Yükleme sorulan "kime?", "neye?", "nereye?", "kimde?", "neyde?", "nerede?", "kimden?", "neyden?", "nereden?" gibi sorularla bulunur. Bu soruda özellikle "-e" (yönelme hali) eki almış bir dolaylı tümleç arıyoruz. Yani yükleme "kime?", "neye?", "nereye?" sorularını sorarak bulduğumuz kelime, aynı zamanda "-e" ekini almış olmalı.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Okuldan erken çıktık.
- Bu cümlede yüklem "çıktık" fiilidir.
- Yükleme "Nereden çıktık?" diye sorduğumuzda cevabı "Okuldan" olur.
- "Okuldan" kelimesi "-den" hal ekini almıştır ve dolaylı tümleç görevindedir. Ancak biz "-e" hal eki almış bir dolaylı tümleç arıyoruz. Bu nedenle A seçeneği doğru cevap değildir.
- B) Arkadaşıma hediye aldım.
- Bu cümlede yüklem "aldım" fiilidir.
- Yükleme "Kime aldım?" diye sorduğumuzda cevabı "Arkadaşıma" olur.
- "Arkadaşıma" kelimesi "-e" (yönelme) hal ekini almıştır ve yüklemi "kime" sorusuyla tamamladığı için dolaylı tümleç görevindedir. Aradığımız özelliklere uyan bir seçenektir.
- C) Evde kimse yokmuş.
- Bu cümlede yüklem "yokmuş" fiilidir.
- Yükleme "Nerede yokmuş?" diye sorduğumuzda cevabı "Evde" olur.
- "Evde" kelimesi "-de" hal ekini almıştır ve dolaylı tümleç görevindedir. Ancak biz "-e" hal eki almış bir dolaylı tümleç arıyoruz. Bu nedenle C seçeneği doğru cevap değildir.
- D) Masanın üzerinde kitaplar vardı.
- Bu cümlede yüklem "vardı" fiilidir.
- Yükleme "Nerede vardı?" diye sorduğumuzda cevabı "Masanın üzerinde" olur.
- "Masanın üzerinde" ifadesi "-de" hal ekini almıştır ve dolaylı tümleç görevindedir. Ancak biz "-e" hal eki almış bir dolaylı tümleç arıyoruz. Bu nedenle D seçeneği doğru cevap değildir.
Gördüğümüz gibi, sadece B seçeneğindeki "Arkadaşıma" kelimesi hem "-e" hal ekini almış hem de dolaylı tümleç görevinde kullanılmıştır.
Cevap B seçeneğidir.
