Mantık çıkmış sorular AYT Test 1

"Tüm insanlar ölümlüdür. Sokrates bir insandır. O halde Sokrates ölümlüdür."
Bu akıl yürütme hangi tür kıyas örneğidir?

A) Hipotezik kıyas
B) Kategorik kıyas
C) Koşullu kıyas
D) Seçmeli kıyas

Verilen akıl yürütme örneğini inceleyelim ve hangi kıyas türüne ait olduğunu adım adım açıklayalım:

• Akıl Yürütmenin Yapısı:
  • "Tüm insanlar ölümlüdür." (Büyük Öncül - Genel bir kategori hakkında yargı)
  • "Sokrates bir insandır." (Küçük Öncül - Belirli bir bireyin kategoriye dahil olduğunu belirtme)
  • "O halde Sokrates ölümlüdür." (Sonuç - Öncüllerden mantıksal olarak çıkarılan yargı)
• Kıyas Nedir?

  Kıyas (Syllogism), en az iki önermeden (öncül) bir sonuç çıkarma işlemidir. Mantıkta geçerli bir kıyas, öncüller doğruysa sonucun da zorunlu olarak doğru olmasını sağlar.

• Kategorik Kıyas Nedir?

  Kategorik kıyas, önermeleri kategorik olan (yani bir özneye bir yüklem atfeden, bir şeyin bir kategoriye dahil olup olmadığını belirten) ve terimler arasındaki kapsama ilişkisini gösteren kıyas türüdür. Bu kıyas türünde öncüller, belirli kategoriler (sınıflar) arasındaki ilişkileri ifade eder ve sonuç da bu ilişkilerden zorunlu olarak çıkar.

  Verilen örnekte:

  • "İnsanlar" bir kategoridir.
  • "Ölümlüler" başka bir kategoridir.
  • Büyük öncül, "İnsanlar" kategorisinin tamamen "Ölümlüler" kategorisi içine dahil olduğunu belirtir.
  • Küçük öncül, "Sokrates" adlı bireyin "İnsanlar" kategorisine ait olduğunu söyler.
  • Sonuç ise, Sokrates'in insanlar kategorisinde olduğu için zorunlu olarak ölümlüler kategorisinde de yer aldığını gösterir.

  Bu yapı, doğrudan kategoriler ve onların üyeleri arasındaki ilişkileri ifade ettiği için kategorik kıyas örneğidir.

• Diğer Seçeneklerin Neden Uygun Olmadığı:
  • A) Hipotezik kıyas (Koşullu kıyas): "Eğer... ise..." yapısını kullanır. Örneğin, "Eğer yağmur yağarsa yerler ıslanır. Yağmur yağdı. O halde yerler ıslandı."
  • C) Koşullu kıyas: Hipotezik kıyas ile aynı anlama gelir ve "eğer-ise" yapısını içerir.
  • D) Seçmeli kıyas: "Ya... ya da..." yapısını kullanır. Örneğin, "Ya Ali geldi ya da Veli geldi. Ali gelmedi. O halde Veli geldi."

  Verilen örnekte "eğer-ise" veya "ya-ya da" gibi bağlaçlar bulunmadığı için diğer seçenekler doğru değildir.

Bu nedenle, "Tüm insanlar ölümlüdür. Sokrates bir insandır. O halde Sokrates ölümlüdür." akıl yürütmesi bir kategorik kıyas örneğidir.

Cevap B seçeneğidir.