Göz bebeklerinin ışıkta küçülüp karanlıkta büyümesi, diz kapağı refleksi ve öksürme refleksi gibi tepkilerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sonradan kazanılmış olmaları
B) Beyin kabuğu tarafından kontrol edilmeleri
C) İsteğe bağlı olarak gerçekleştirilebilmeleri
D) Doğuştan gelmeleri ve hızlı gerçekleşmeleri
Sevgili öğrenciler, bu soru sinir sistemimizin önemli bir parçası olan refleksleri anlamamızı istiyor. Göz bebeklerinin ışıkta küçülüp büyümesi, diz kapağı refleksi ve öksürme refleksi gibi tepkiler, vücudumuzun dış etkenlere karşı verdiği otomatik ve hızlı yanıtlardır. Şimdi bu tepkilerin ortak özelliğini seçenekler üzerinden adım adım inceleyelim:
- A) Sonradan kazanılmış olmaları: Bu ifade, bir davranışın öğrenme veya deneyim yoluyla elde edildiği anlamına gelir (örneğin, bisiklet sürmeyi öğrenmek). Ancak verilen örnekler (göz bebeği refleksi, diz kapağı refleksi, öksürme refleksi) doğuştan gelen, yani öğrenilmemiş tepkilerdir. Bebekler bile bu reflekslere sahiptir. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
- B) Beyin kabuğu tarafından kontrol edilmeleri: Beyin kabuğu (serebral korteks), bilinçli düşünme, istemli hareketler, öğrenme ve hafıza gibi yüksek düzeyli işlevlerden sorumludur. Refleksler ise genellikle omurilik veya beyin sapı gibi daha alt merkezler tarafından kontrol edilir. Bu sayede tepki süresi kısalır ve bilinçli bir karar verme sürecine gerek kalmaz. Bu nedenle bu seçenek de yanlıştır.
- C) İsteğe bağlı olarak gerçekleştirilebilmeleri: İsteğe bağlı tepkiler, bizim bilinçli olarak karar verip yaptığımız hareketlerdir (örneğin, kolumuzu kaldırmak, konuşmak). Ancak göz bebeği refleksi, diz kapağı refleksi ve öksürme refleksi istem dışı, yani bizim kontrolümüz dışında gerçekleşen tepkilerdir. Onları durdurmak veya başlatmak bizim irademizde değildir. Bu yüzden bu seçenek de doğru değildir.
- D) Doğuştan gelmeleri ve hızlı gerçekleşmeleri: İşte bu seçenek, verilen tüm reflekslerin ortak ve en belirgin özelliğini ifade eder. Bu refleksler, herhangi bir öğrenme süreci gerektirmeden, genetik olarak kodlanmış şekilde doğuştan itibaren vardır. Ayrıca, vücudun korunması veya iç dengenin sağlanması için çok hızlı bir şekilde, anında gerçekleşirler. Örneğin, göz bebeği ışık değişimine saniyeler içinde tepki verir, öksürük boğazdaki bir tahrişe anında yanıt verir. Bu özellikler, reflekslerin temel nitelikleridir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, verilen tepkilerin ortak özelliğinin doğuştan gelmeleri ve hızlı gerçekleşmeleri olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap D seçeneğidir.
