Bir atlet, start pistinde yarışa hazırlanırken "dikkat" komutuyla birlikte vücudunda çeşitli fizyolojik değişiklikler meydana gelir. Bu durum aşağıdaki refleks türlerinden hangisine örnek olarak verilebilir?
A) Doğal refleks
B) Koşulsuz refleks
C) Şartlı refleks
D) Patella refleksi
Sevgili öğrenciler, bu soru, vücudumuzun dış uyaranlara verdiği otomatik tepkiler olan refleksleri anlamamızı gerektiriyor. Gelin, bu durumu adım adım inceleyelim:
- Refleks Nedir? Refleksler, vücudumuzun belirli bir uyarana karşı gösterdiği hızlı, otomatik ve istemsiz tepkilerdir. Bu tepkiler, beynin bilinçli kontrolü olmadan gerçekleşir ve genellikle vücudu koruma veya belirli bir duruma adapte olma amacı taşır.
- Refleks Türleri: Refleksleri temel olarak iki ana kategoriye ayırabiliriz.
- Doğal (Koşulsuz) Refleksler: Bunlar doğuştan gelen, öğrenilmemiş ve türün tüm bireylerinde aynı şekilde görülen reflekslerdir. Örneğin, sıcak bir cisme dokunduğumuzda elimizi hızla çekmemiz, gözümüze ışık geldiğinde göz bebeğimizin küçülmesi veya diz kapağımıza vurulduğunda bacağımızın ileri fırlaması (patella refleksi) koşulsuz reflekslerdir. Bunlar için herhangi bir öğrenme veya deneyim gerekmez.
- Şartlı (Koşullu) Refleksler: Bunlar sonradan kazanılan, öğrenme ve deneyim yoluyla oluşan reflekslerdir. Belirli bir uyarıcı ile belirli bir tepki arasında bir ilişki kurulmasıyla ortaya çıkarlar. Ünlü bilim insanı Pavlov'un köpekler üzerinde yaptığı deneyler (zil sesiyle salya salgılama) buna en güzel örnektir. Başlangıçta nötr olan bir uyarıcı (zil sesi), doğal bir uyarıcı (yemek) ile tekrar tekrar eşleştirildiğinde, tek başına o tepkiyi (salya salgılama) vermeye başlar.
- Atletin Durumunu İnceleyelim: Atletin "dikkat" komutuyla birlikte vücudunda fizyolojik değişiklikler (kalp atışının hızlanması, adrenalin salgısı, kasların gerilmesi vb.) meydana gelmesi durumu, doğuştan gelen bir tepki değildir. Bir bebek veya hiç spor yapmamış bir kişi "dikkat" komutunu duyduğunda bu tür fizyolojik tepkileri vermez. Bu tepkiler, atletin antrenmanlar, yarış deneyimleri ve bu komutun yarış başlangıcıyla ilişkilendirilmesi sonucunda öğrenilmiştir. Yani, "dikkat" komutu, yarışa hazırlanma ve performans gösterme durumuyla şartlanmıştır. Bu bir öğrenme sürecinin sonucudur.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Doğal refleks ve B) Koşulsuz refleks: Bu iki seçenek aynı anlama gelir ve atletin durumu doğuştan gelen bir tepki olmadığı için doğru değildir.
- D) Patella refleksi: Bu, diz kapağına vurulduğunda bacağın fırlaması şeklinde görülen, doğuştan gelen (koşulsuz) bir reflekstir ve atletin durumundan farklıdır.
- C) Şartlı refleks: Atletin "dikkat" komutuna verdiği tepki, deneyim ve öğrenme yoluyla kazanıldığı için şartlı bir reflekstir.
Bu nedenle, atletin yaşadığı durum, sonradan kazanılan ve öğrenmeye dayalı bir tepki olduğu için şartlı reflekse örnektir.
Cevap C seçeneğidir.
