4. "Dün gece yağmur yağmış, sokaklar tertemiz olmuş."
Bu cümlede kullanılan "-miş" ekleri için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Görülen geçmiş zaman anlamı taşır
B) İşin yapıldığını başkasından duyulduğunu belirtir
C) İşin gerekliliğini ifade eder
D) İşin şimdi yapıldığını gösterir
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçe dil bilgisi kurallarından geçmiş zaman ekleri konusunu ele alacağız. Özellikle "-miş" ekinin hangi anlamları taşıdığına odaklanacağız.
- Öncelikle verilen cümleyi inceleyelim: "Dün gece yağmur yağmış, sokaklar tertemiz olmuş." Bu cümlede iki fiil bulunmaktadır: "yağmak" ve "olmak". Her iki fiil de "-mış/-miş" eki almıştır.
- Türkçede "-mış/-miş" eki, duyulan geçmiş zaman veya öğrenilen geçmiş zaman olarak adlandırılır. Bu ek, eylemin konuşan kişi tarafından doğrudan görülmediğini, ancak sonradan fark edildiğini ya da başkasından duyulduğunu ifade eder.
- Örneğin, "Dün gece yağmur yağmış" derken, konuşan kişi yağmurun yağdığını kendi gözleriyle görmemiş, ancak sabah uyandığında ıslak sokaklardan veya başkalarından duyarak bu sonuca varmıştır. Aynı şekilde "sokaklar tertemiz olmuş" ifadesi de, bu temizliğin sonradan fark edildiğini veya duyulduğunu belirtir.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Görülen geçmiş zaman anlamı taşır: Görülen geçmiş zaman eki "-dı/-di/-du/-dü"dür (Örnek: "yağdı"). Bu ek, eylemin konuşan kişi tarafından bizzat görüldüğünü ifade eder. Cümlemizdeki "-miş" eki bu anlamı taşımaz. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) İşin yapıldığını başkasından duyulduğunu belirtir: İşte tam da "-mış/-miş" ekinin temel anlamlarından biri budur. Eylemin gerçekleştiği, ancak konuşanın bunu ya sonradan fark ettiği ya da başkasından öğrendiği anlamına gelir. Cümlemizdeki "yağmış" ve "olmuş" kelimeleri bu anlamı taşır. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.
- C) İşin gerekliliğini ifade eder: İşin gerekliliğini ifade eden ek "-malı/-meli"dir (Örnek: "yağmalı"). Cümlemizdeki "-miş" eki gereklilik anlamı taşımaz. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) İşin şimdi yapıldığını gösterir: İşin şimdi yapıldığını gösteren ek "-yor"dur (Örnek: "yağıyor"). Cümlemizdeki "-miş" eki şimdiki zaman anlamı taşımaz. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Bu açıklamalar ışığında, "-miş" ekinin cümlede işin yapıldığını başkasından duyulduğunu veya sonradan fark edildiğini belirttiğini açıkça görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
