Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçe dil bilgisi kurallarından zaman eklerinin işlevini anlamamız isteniyor. Cümledeki "-miş" ekinin ne anlama geldiğini adım adım inceleyelim:
- Cümleyi İnceleyelim: "Annem, babamın gençken çok iyi yüzücü olduğunu söylemiş." cümlesinde odaklanmamız gereken kısım "söylemiş" fiilidir. Buradaki "-miş" eki, fiile eklenerek bir zaman anlamı katmıştır.
- "-miş" Ekinin Genel Anlamı: Türkçede "-miş" eki, genellikle iki temel durumda kullanılır:
- Duyulan Geçmiş Zaman (Öğrenilen Geçmiş Zaman): Eylemin başkalarından duyulduğunu, sonradan fark edildiğini veya öğrenildiğini ifade eder. Konuşan kişi eyleme bizzat tanık olmamıştır.
- Şaşırma veya Fark Etme: Bir durumu sonradan fark etme veya şaşırma anlamı da katabilir (Örnek: "Vay canına, ne kadar da büyümüşsün!").
- Cümledeki "-miş" Ekinin İşlevi: "Annem ... söylemiş" ifadesine baktığımızda, bu eylemi (söyleme eylemini) gerçekleştiren kişi annedir. Cümleyi kuran kişi (konuşan kişi), annesinin bu bilgiyi kendisine aktardığını, yani bu bilgiyi annesinden duyduğunu belirtmektedir. Konuşan kişi, annesinin bu bilgiyi söylediği ana bizzat tanık olmamış, bu bilgiyi sonradan öğrenmiştir.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Görülen geçmiş zaman: Bu zaman eki "-di / -tı / -du / -tü" şeklindedir ve konuşanın eyleme bizzat tanık olduğunu, gördüğünü ifade eder (Örnek: "Annem dün bana bunu söyledi."). Cümlemizde böyle bir durum yok.
- B) Duyulan geçmiş zaman: Bu zaman eki "-miş / -mış / -muş / -müş" şeklindedir ve konuşanın eylemi başkasından duyduğunu, öğrendiğini veya sonradan fark ettiğini ifade eder. Cümlemizdeki "söylemiş" fiili tam da bu anlamı taşımaktadır. Konuşan kişi, annesinin bu bilgiyi aktardığını başkasından duymuş veya sonradan öğrenmiştir.
- C) Şimdiki zaman: Bu zaman eki "-yor" şeklindedir ve eylemin şu an gerçekleştiğini ifade eder (Örnek: "Annem şimdi söylüyor."). Cümlemizde böyle bir durum yok.
- D) Gelecek zaman: Bu zaman eki "-ecek / -acak" şeklindedir ve eylemin gelecekte gerçekleşeceğini ifade eder (Örnek: "Annem yarın söyleyecek."). Cümlemizde böyle bir durum yok.
Bu durumda, "Annem ... söylemiş" ifadesindeki "-miş" eki, konuşanın bu bilgiyi annesinden duyduğunu, öğrendiğini belirttiği için Duyulan geçmiş zaman işlevini taşımaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
