🎓 Cümle türleri TYT çıkmış sorular Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, cümle türleri konusunu yapılarına, anlamlarına ve yüklemlerine göre sınıflandırarak TYT sınavında çıkabilecek soru tiplerine hazırlık yapmanızı amaçlar. Testteki soruları çözerken bu notlardan faydalanabilirsiniz.
📌 Yüklemine Göre Cümleler
Cümlenin yüklemi fiil mi isim mi olduğuna göre yapılan sınıflandırmadır.
- Fiil (Eylem) Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümledir.
- İsim (Ad) Cümlesi: Yüklemi isim soylu bir sözcük (isim, sıfat, zamir, zarf, edat) olan ve ek fiil alarak yüklemleşen cümledir.
⚠️ Dikkat: İsim cümlelerinde ek fiil düşebilir. Bu durumda cümlenin isim cümlesi olduğu değişmez.
📌 Anlamına Göre Cümleler
Cümlenin taşıdığı anlama göre yapılan sınıflandırmadır. Olumlu, olumsuz, soru ve ünlem cümleleri olarak ayrılır.
- Olumlu Cümle: Yüklemdeki işin yapıldığını veya gerçekleştiğini bildiren cümledir.
- Olumsuz Cümle: Yüklemdeki işin yapılmadığını veya gerçekleşmediğini bildiren cümledir. "değil, -me, -maz" ekleri ile yapılır.
- Soru Cümlesi: Bir şeyi öğrenmek amacıyla sorulan cümledir. Soru eki veya soru sözcükleri ile yapılır.
- Ünlem Cümlesi: Duygu (sevinç, üzüntü, şaşkınlık vb.) bildiren cümledir.
💡 İpucu: Bir cümlenin biçimce olumlu olup anlamca olumsuz olabileceğini unutmayın (veya tam tersi).
📌 Yapısına Göre Cümleler
Cümlenin içerdiği yargı sayısına ve cümlelerin birbirine bağlanma şekline göre yapılan sınıflandırmadır.
- Basit Cümle: Tek yargı bildiren, yani tek yüklemi olan cümledir. İçinde fiilimsi bulunmaz.
- Birleşik Cümle: Temel cümlenin yanı sıra yan cümleler (fiilimsiler, iç içe cümleler, şart cümleleri vb.) içeren cümledir.
- Sıralı Cümle: Birden fazla cümlenin virgül veya noktalı virgülle ayrılmasıyla oluşan cümledir.
- Bağlı Cümle: Birden fazla cümlenin bağlaçlarla birbirine bağlanmasıyla oluşan cümledir.
⚠️ Dikkat: Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) yan cümle oluşturur ve birleşik cümle yapısına katkıda bulunur.
📌 Özne-Yüklem İlişkisine Göre Cümleler
Cümlenin öznesi ile yüklemi arasındaki ilişkiye göre yapılan sınıflandırmadır. Etken, edilgen, dönüşlü ve işteş cümleler olarak ayrılır.
- Etken Cümle: Öznenin işi doğrudan yaptığı cümledir.
- Edilgen Cümle: Öznenin işi başkasından aldığı cümledir. Yüklem genellikle "-l, -n" eklerini alır.
- Dönüşlü Cümle: Öznenin yaptığı işten yine kendisinin etkilendiği cümledir. Yüklem genellikle "-l, -n" eklerini alır.
- İşteş Cümle: İşin birden fazla kişi tarafından karşılıklı veya birlikte yapıldığını bildiren cümledir. Yüklem genellikle "-ş" ekini alır.
💡 İpucu: Edilgen ve dönüşlü fiiller karıştırılabilir. Edilgen fiillerde özne belli değildir veya işi yapan başkasıdır. Dönüşlü fiillerde ise özne işi yapar ve işten etkilenir.
