🎓 Taarruz Savunma ve Yardım cepheleri Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, Kurtuluş Savaşı döneminde Türk milletinin işgalci güçlere karşı verdiği bağımsızlık mücadelesini, farklı cephelerdeki askeri ve siyasi gelişmeleri, savunma ve taarruz stratejilerini ve iç destek (yardım) unsurlarını kapsamaktadır.
📌 Kurtuluş Savaşı'nın Genel Çerçevesi ve Hazırlık Dönemi
Kurtuluş Savaşı, I. Dünya Savaşı'ndan sonra imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ağır şartları karşısında Anadolu'da başlayan milli direniş hareketidir. Bu dönem, işgallere karşı örgütlenme ve milli bilincin uyandırılmasıyla şekillenmiştir.
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti'ni fiilen sona erdiren, Anadolu'yu işgallere açık hale getiren ağır şartlar içeren bir antlaşmadır. Özellikle 7. ve 24. maddeleri işgallere hukuki zemin hazırlamıştır.
- Milli Cemiyetler: İşgallere karşı kurulan, bölgesel direniş ve milli bilinci yayma amacı güden derneklerdir (Örn: Redd-i İlhak Cemiyeti, Kilikyalılar Cemiyeti).
- Kongreler Dönemi: Milli mücadelenin yol haritasının çizildiği, Erzurum ve Sivas'ta toplanan önemli toplantılardır.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Bölgesel nitelikte toplanmasına rağmen ulusal kararlar alınmıştır. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz" ilkesi benimsenmiştir.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Tüm milli cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir. Temsil Heyeti tüm yurdu temsil eder hale gelmiştir.
- Misak-ı Millî (Milli Ant): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen, Türk vatanının sınırlarını çizen ve tam bağımsızlık ilkelerini içeren kararlardır. İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u işgaline ve Meclis'i dağıtmasına neden olmuştur.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) Açılması (23 Nisan 1920): Misak-ı Millî'nin ilanından sonra İstanbul'un işgali üzerine Ankara'da açılan, milli iradeyi temsil eden ve Kurtuluş Savaşı'nı yönetecek olan meclistir.
💡 İpucu: Milli Mücadele'nin hazırlık dönemindeki kararların kronolojik sırasını ve hangi kongrelerde alındığını iyi bilmek önemlidir.
📌 Doğu Cephesi
Doğu Cephesi, Mondros Ateşkesi sonrası Ermeni iddiaları ve saldırılarına karşı Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki XV. Kolordu tarafından yürütülen mücadeledir.
- Düşman Kuvvetleri: Ermeniler.
- Türk Kuvvetleri: Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki düzenli ordu (XV. Kolordu). Bu cephedeki ordu, I. Dünya Savaşı'ndan kalan ve terhis edilmeyen tek düzenli birlikti.
- Önemli Olaylar: Sarıkamış, Kars ve Gümrü şehirleri geri alınmıştır.
- Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920): TBMM'nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşmadır. Ermenistan, Misak-ı Millî'yi ve Sevr Antlaşması'nın geçersizliğini kabul etmiştir. Doğu Cephesi kapanmış, buradaki birlikler diğer cephelere kaydırılmıştır.
⚠️ Dikkat: Doğu Cephesi, TBMM'nin ilk askeri ve siyasi başarısıdır. Düzenli orduyla kazanılan ilk zaferdir.
📌 Güney Cephesi
Güney Cephesi, Mondros Ateşkesi sonrası Adana, Maraş, Antep, Urfa gibi bölgeleri işgal eden Fransızlara ve onlarla işbirliği yapan Ermenilere karşı Kuvâ-yi Milliye birliklerinin verdiği şanlı direniş mücadelesidir.
- Düşman Kuvvetleri: Fransa ve Ermeni birlikleri.
- Türk Kuvvetleri: Kuvâ-yi Milliye (halk direniş birlikleri). Düzenli ordu burada savaşmamıştır.
- Önemli Olaylar ve Kahramanlar:
- Maraş Direnişi: Sütçü İmam, Rıdvan Hoca. Maraş'a "Kahraman" unvanı verilmiştir.
- Antep Direnişi: Şahin Bey, Kılıç Ali Paşa. Antep'e "Gazi" unvanı verilmiştir.
- Urfa Direnişi: Ali Saip Bey. Urfa'ya "Şanlı" unvanı verilmiştir.
- Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921): Sakarya Zaferi'nden sonra Fransa ile imzalanmıştır. Fransa işgal ettiği topraklardan çekilmiş, Hatay hariç bugünkü Suriye sınırı çizilmiştir. Fransa, TBMM hükümetini resmen tanıyan ilk İtilaf devleti olmuştur.
💡 İpucu: Güney Cephesi'ndeki direnişin Kuvâ-yi Milliye tarafından yapıldığını ve yerel kahramanların önemini unutmayın.
📌 Batı Cephesi
Kurtuluş Savaşı'nın en şiddetli ve kaderini belirleyen mücadelelerin yaşandığı cephedir. Yunanistan'ın Anadolu'yu işgal girişimine karşı düzenli ordunun savaştığı cephedir.
- Düşman Kuvvetleri: Yunanistan.
- Türk Kuvvetleri: Önce Kuvâ-yi Milliye, daha sonra İsmet İnönü ve Mustafa Kemal Paşa komutasındaki düzenli ordu.
- Önemli Savaşlar (Kronolojik Sıra):
- I. İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk zaferi. Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (1921 Anayasası) kabul edildi, Londra Konferansı düzenlendi, İstiklal Marşı kabul edildi, Afganistan ile dostluk antlaşması imzalandı.
- II. İnönü Muharebesi (23-31 Mart 1921): Düzenli ordunun ikinci zaferi. Mustafa Kemal Paşa'nın "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz" sözü bu savaş sonrası söylenmiştir.
- Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (10-24 Temmuz 1921): Türk ordusunun yenildiği ve Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildiği tek savaş. Meclis'te tartışmalara neden olmuş, Mustafa Kemal Paşa'ya Başkomutanlık yetkisi verilmiştir.
- Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos-13 Eylül 1921): Mustafa Kemal Paşa'nın "Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." emrini verdiği, 22 gün 22 gece süren büyük bir savunma savaşıdır. Türk ordusunun zaferiyle sonuçlanmıştır. Mustafa Kemal Paşa'ya Mareşallik rütbesi ve Gazilik unvanı verilmiştir.
- Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26 Ağustos-9 Eylül 1922): Türk ordusunun kesin zaferiyle sonuçlanan, Yunan ordusunun Anadolu'dan tamamen atıldığı taarruz savaşıdır. "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" emri verilmiştir.
- Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Büyük Taarruz sonrası imzalanan, Türk-Yunan Savaşı'nı sona erdiren ve Lozan Barış Konferansı'na zemin hazırlayan antlaşmadır. Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan kurtarılmıştır.
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Yeni Türk Devleti'nin uluslararası alanda tanındığı ve bağımsızlığını tescil ettiği antlaşmadır. Sevr Antlaşması'nı tamamen geçersiz kılmıştır.
⚠️ Dikkat: Batı Cephesi'ndeki savaşların kronolojik sırası, sonuçları ve hangi olaylara yol açtığı çok önemlidir.
📌 Yardım Cepheleri ve İç İsyanlar
Kurtuluş Savaşı sadece cephelerde değil, aynı zamanda içerdeki siyasi ve sosyal gelişmelerle de şekillenmiştir. TBMM, hem dış düşmanla savaşırken hem de içteki isyanlarla mücadele etmek zorunda kalmıştır.
- Kuvâ-yi Milliye'den Düzenli Orduya Geçiş: Başlangıçta işgallere karşı halkın kendiliğinden oluşturduğu Kuvâ-yi Milliye birlikleri etkili olsa da, disiplinsiz olmaları ve düşmanı tamamen yurttan atacak güce sahip olmamaları nedeniyle Batı Cephesi'nde düzenli orduya geçiş zorunlu hale gelmiştir.
- TBMM'ye Karşı Çıkan İsyanlar:
- Nedenleri: İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri'nin kışkırtmaları, Kuvâ-yi Milliye liderlerinin düzenli orduya katılmak istememesi, dini duyguların istismarı (Halifelik yanlısı isyanlar).
- Örnekler: Anzavur İsyanı, Kuvâ-yi İnzibatiye (Hilafet Ordusu) İsyanı, Çerkez Ethem İsyanı, Demirci Mehmet Efe İsyanı, Koçgiri İsyanı.
- TBMM'nin Aldığı Önlemler: Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun çıkarılması, İstiklal Mahkemeleri'nin kurulması, Anadolu Ajansı'nın kurulması (doğru haber yaymak için), Rıfat Börekçi'den fetva alınması.
- Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (1921 Anayasası): I. İnönü Muharebesi sonrası kabul edilen, yeni Türk Devleti'nin ilk anayasasıdır. Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu vurgulamış, yasama ve yürütme yetkisini TBMM'ye vermiştir.
💡 İpucu: İç isyanların nedenleri ve TBMM'nin bu isyanlara karşı aldığı önlemler, TBMM'nin otoritesini sağlamlaştırma çabalarını gösterir.
