Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, isim soylu bir sözcüğün (isim veya isim görevindeki kelime) ek fiil alarak bir cümlenin yüklemi haline gelmesi durumunu inceliyoruz. Türkçede isim soylu sözcükler, "ek fiil" adı verilen özel ekleri alarak yüklem olabilirler. Ek fiillerin temel görevlerinden biri budur.
- Ek Fiil Nedir ve Ne İşe Yarar? Ek fiiller, isim soylu sözcükleri (isim, zamir, sıfat, fiilimsi vb.) yüklem yapma görevini üstlenen özel çekim ekleridir. Ayrıca basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapma görevleri de vardır ancak bu soruda bizi ilgilendiren kısım, isim soylu sözcükleri yüklem yapmalarıdır.
- Cümlemiz: "Seninle arkadaş _____" cümlesinde "arkadaş" kelimesi bir isimdir. Bu ismi yüklem yapmak için ek fiil kullanmamız gerekir.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) -dir: Bu ek fiilin geniş zaman (şimdiki zaman/genel geçerlilik) çekimidir. "Seninle arkadaştır." dediğimizde, "arkadaş" kelimesi cümlenin yüklemi olur ve bir durumu, bir gerçeği bildirir. Örneğin, "O, seninle arkadaştır." Bu, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapmanın en temel ve yaygın yoludur.
- B) -miş: Bu ek fiilin duyulan geçmiş zaman çekimidir. "Seninle arkadaşmış." dediğimizde, "arkadaş" kelimesi yüklem olur ancak geçmişte yaşanmış, sonradan fark edilmiş veya başkasından duyulmuş bir durumu ifade eder. Örneğin, "Meğer o, seninle arkadaşmış."
- C) -se: Bu ek fiilin şart kipi çekimidir. "Seninle arkadaşsa." dediğimizde, "arkadaş" kelimesi yüklem olur ancak bir koşul bildirir. Bu ifade tek başına bir cümle oluşturmaz, genellikle bir yan cümlecik içinde kullanılır. Örneğin, "Eğer o, seninle arkadaşsa, ona güvenebilirsin." Bu durumda, "arkadaşsa" yüklem olsa da, cümleyi tamamlayan bir ana yüklem değildir.
- D) -ydi: Bu ek fiilin görülen geçmiş zaman çekimidir. "-di" ek fiilinin ünlü uyumuna göre "-ydı, -ydi, -tı, -ti" şekillerini alabilir. "Seninle arkadaştı." dediğimizde, "arkadaş" kelimesi yüklem olur ve geçmişte yaşanmış, kesin olarak bilinen bir durumu ifade eder. Örneğin, "O, eskiden seninle arkadaştı."
- Neden A seçeneği? Soruda "isim soylu sözcük yüklem görevi kazanır" deniyor. Tüm ek fiil çekimleri (geniş zaman, geçmiş zaman, şart) isimleri yüklem yapabilir. Ancak, bir isim soylu sözcüğü bir durumu veya gerçeği bildiren, tamamlanmış bir cümle yüklemi haline getiren en temel ve genel ek fiil çekimi geniş zaman olan "-dir" ekidir. Diğerleri zaman veya şart anlamı katarak yüklem yapsalar da, "-dir" eki bir ismin doğrudan yüklem olma işlevini en net şekilde karşılar ve cümleyi tamamlar. "Seninle arkadaştır." ifadesi, "arkadaş" ismini doğrudan ve kesin bir yargı bildiren bir yüklem yapar.
Cevap A seçeneğidir.
