10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil, ismi yüklem yapma görevinin yanı sıra cümleye "koşul" anlamı da katmıştır?
A) Bu iş çok kolaydı.
B) O bir öğretmense.
C) Dün hava güzeldi.
D) Yarın burada olacakmış.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, ek fiilin iki önemli görevini aynı anda yerine getiren cümleyi bulmamız isteniyor: hem bir ismi yüklem yapacak hem de cümleye "koşul" anlamı katacak. Ek fiilin bu görevlerini hatırlayarak seçenekleri tek tek inceleyelim.
- Ek Fiil Nedir ve Görevleri Nelerdir?
- Ek fiil, isim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir vb.) yüklem yapar.
- Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapar.
- Ek fiilin dört kipi vardır:
- -idi (hikaye): Geliyordu, güzeldi.
- -imiş (rivayet): Geliyormuş, güzelmiş.
- -ise (şart): Geliyorsa, güzelse.
- -dir (geniş zaman): Geliyordur, güzeldir.
- Şimdi sorudaki anahtar ifadeye odaklanalım: "ismi yüklem yapma görevinin yanı sıra cümleye 'koşul' anlamı da katmıştır." Bu, ek fiilin -ise kipini bir isme veya isim soylu bir sözcüğe getirilmiş halini aradığımız anlamına gelir.
- A) Bu iş çok kolaydı.
- Burada "kolay" (sıfat) sözcüğü, ek fiilin "-idi" (hikaye) kipiyle yüklem olmuştur. Cümleye geçmiş zaman anlamı katmıştır, koşul anlamı yoktur.
- B) O bir öğretmense.
- Burada "öğretmen" (isim) sözcüğü, ek fiilin "-ise" (şart) kipiyle yüklem olmuştur. Cümleye "Eğer o bir öğretmense..." şeklinde bir koşul anlamı katmaktadır. Bu seçenek, sorunun her iki şartını da karşılamaktadır.
- C) Dün hava güzeldi.
- Burada "güzel" (sıfat) sözcüğü, ek fiilin "-idi" (hikaye) kipiyle yüklem olmuştur. Cümleye geçmiş zaman anlamı katmıştır, koşul anlamı yoktur.
- D) Yarın burada olacakmış.
- Burada ek fiil ("-mış"), "olacak" (fiil) sözcüğüne gelerek birleşik zamanlı fiil (gelecek zamanın rivayeti) yapmıştır. Yani bir ismi yüklem yapmamış, bir fiile gelmiştir. Ayrıca cümleye koşul değil, duyulan geçmiş zaman (rivayet) anlamı katmıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, hem bir ismi yüklem yapan hem de cümleye koşul anlamı katan seçeneğin B olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
