Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyimin yanlış kullanımından kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır?
A) Bu haberi duyunca etekleri zil çaldı.
B) İşler yolunda gidince rahat bir nefes aldı.
C) Olay karşısında kulaklarına kadar kızardı.
D) Yeni projeyle ilgili ipuçlarını elde etmek için çaba sarf ediyor.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, günlük hayatta sıkça kullandığımız deyimlerin doğru kullanımını ve anlatım bozukluklarına yol açabilecek hatalı kullanımlarını inceleyeceğiz. Deyimler, dilimize zenginlik katan, genellikle mecaz anlam taşıyan kalıplaşmış söz öbekleridir. Deyimlerin anlamını bilmek ve doğru bağlamda kullanmak, etkili iletişim için çok önemlidir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu haberi duyunca etekleri zil çaldı.
- Buradaki deyim "etekleri zil çalmak"tır.
- Bu deyim, "çok sevinmek, neşelenmek" anlamına gelir.
- Cümlede, sevinç verici bir haber karşısında kişinin çok sevindiği ifade edilmiştir. Deyim, anlamına uygun ve doğru kullanılmıştır. Bu cümlede anlatım bozukluğu yoktur.
- B) İşler yolunda gidince rahat bir nefes aldı.
- Buradaki deyim "rahat bir nefes almak"tır.
- Bu deyim, "bir sıkıntıdan, endişeden kurtulup ferahlamak" anlamına gelir.
- Cümlede, işlerin düzelmesiyle birlikte kişinin üzerindeki yükün kalktığı ve ferahladığı anlatılmıştır. Deyim, anlamına uygun ve doğru kullanılmıştır. Bu cümlede anlatım bozukluğu yoktur.
- C) Olay karşısında kulaklarına kadar kızardı.
- Bu cümlede anlatım bozukluğu vardır.
- Türkçede "utanmak, sıkılmak" anlamında kullanılan asıl deyim "yüzü kızarmak"tır.
- "Kulaklarına kadar" ifadesi, kızarmanın şiddetini ve yaygınlığını belirtmek için kullanılan bir pekiştireçtir. Yani, yüzün kızarmasının kulaklara kadar ulaştığını anlatır.
- Ancak, "kulaklarına kadar kızarmak" şeklinde kullanıldığında, sanki kulakların kendisi kızarıyormuş gibi bir anlam ortaya çıkar ki bu, deyimin asıl anlamını ve yapısını bozar. Doğru ifade "Yüzü kulaklarına kadar kızardı" veya sadece "Yüzü kızardı" olmalıdır.
- Bu nedenle, deyimin yanlış kullanımı (veya deyimin yapısının bozulması) anlatım bozukluğuna yol açmıştır.
- D) Yeni projeyle ilgili ipuçlarını elde etmek için çaba sarf ediyor.
- Buradaki deyim "çaba sarf etmek"tir.
- Bu deyim, "gayret göstermek, uğraşmak" anlamına gelir.
- Cümlede, bir amaç uğruna (ipuçlarını elde etmek) gayret gösterildiği ifade edilmiştir. Deyim, anlamına uygun ve doğru kullanılmıştır. Bu cümlede anlatım bozukluğu yoktur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, deyimin yanlış kullanımından kaynaklanan anlatım bozukluğu C seçeneğinde bulunmaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
