Eksen eğikliğinin artması durumunda aşağıdaki etkilerden hangisi gözlenmez?
A) Kutup bölgelerinde 6 ay süren gece ve gündüz sürelerinin artması
B) Orta kuşak ile tropikal kuşak arasındaki sıcaklık farkının azalması
C) Mevsimler arası sıcaklık farklarının belirginleşmesi
D) Dönencelerin enlem derecelerinin değişmesi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Dünya'nın eksen eğikliğinin artması durumunda ortaya çıkacak etkileri ve bu etkilerden hangisinin gözlenmeyeceğini anlamamız isteniyor. Öncelikle eksen eğikliğinin ne olduğunu ve mevcut durumdaki etkilerini hatırlayalım:
Dünya'nın eksen eğikliği, yörünge düzlemi ile kendi ekseni arasındaki yaklaşık $23.5^\circ$'lik açıdır. Bu eğiklik sayesinde mevsimler oluşur, gece-gündüz süreleri yıl içinde değişir ve Güneş ışınlarının düşme açıları enlemlere göre farklılık gösterir. Eğer bu eğiklik artarsa, bu etkilerin hepsi daha da şiddetlenir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kutup bölgelerinde 6 ay süren gece ve gündüz sürelerinin artması: Eksen eğikliği arttığında, Güneş ışınlarının Dünya'ya düşme açılarındaki farklılıklar daha da belirginleşir. Bu durum, kutup dairelerinin (Güneş'in hiç batmadığı veya hiç doğmadığı bölgelerin sınırları) ekvatora doğru kaymasına neden olur. Sonuç olarak, kutup bölgelerinde (ve kutup daireleri ile kutuplar arasında kalan genişleyen alanda) kesintisiz gece veya gündüz yaşanan sürenin daha da uzaması ve bu olayın etkilediği alanın genişlemesi beklenir. Dolayısıyla bu etki gözlenir.
- B) Orta kuşak ile tropikal kuşak arasındaki sıcaklık farkının azalması: Eksen eğikliği arttığında, mevsimler arası sıcaklık farkları belirginleşir. Orta kuşakta yazlar daha sıcak, kışlar ise daha soğuk olur. Tropikal kuşak ise genişler ve genel olarak daha yüksek sıcaklıklar yaşar. Orta kuşağın kışları daha soğuk olacağı için, tropikal kuşak ile orta kuşak arasındaki sıcaklık farkının azalması değil, tam tersine artması beklenir. Genel olarak, eksen eğikliğinin artması küresel sıcaklık farklılıklarını (ekvator-kutup, yaz-kış) artırıcı yönde etki eder. Bu nedenle, bu etki gözlenmez.
- C) Mevsimler arası sıcaklık farklarının belirginleşmesi: Eksen eğikliğinin artması, Güneş ışınlarının bir yarım küreye daha dik veya daha eğik gelme açısındaki farkı artırır. Bu da yazların daha sıcak, kışların ise daha soğuk geçmesine yol açarak mevsimler arası sıcaklık farklarını çok daha belirgin hale getirir. Bu etki gözlenir.
- D) Dönencelerin enlem derecelerinin değişmesi: Dönenceler (Yengeç ve Oğlak Dönenceleri), Güneş ışınlarının yılda bir kez dik açıyla düştüğü en son enlemlerdir. Bu enlemlerin derecesi, Dünya'nın eksen eğikliği derecesine eşittir (şu anda yaklaşık $23.5^\circ$). Eksen eğikliği arttığında, dönencelerin enlem dereceleri de artar ve ekvator'dan daha uzak enlemlere kayarlar. Örneğin, eğiklik $25^\circ$'ye çıkarsa, dönenceler de $25^\circ$ enlemine kayar. Bu etki gözlenir.
Yukarıdaki analizlere göre, eksen eğikliğinin artması durumunda gözlenmeyecek etki, orta kuşak ile tropikal kuşak arasındaki sıcaklık farkının azalmasıdır. Tam tersine, bu farkın artması beklenir.
Cevap B seçeneğidir.
