Bir bitki türünde uzun gövde geni (U), kısa gövde genine (k) baskındır. Heterozigot uzun gövdel bir bitki ile kısa gövdel bir bitki çaprazlanıyor. Oluşan 80 bitkinin kaç tanesinin uzun gövdel olması beklenir?
A) 0
B) 20
C) 40
D) 60
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruyu adım adım çözerek kalıtım konusunu daha iyi anlayalım.
- Adım 1: Genotipleri Belirleyelim
- Soruda uzun gövde geninin (U) kısa gövde genine (k) baskın olduğu belirtilmiş. Bu, uzun gövdeli bir bitkinin genotipinin $UU$ veya $Uk$ olabileceği, kısa gövdeli bir bitkinin genotipinin ise sadece $kk$ olabileceği anlamına gelir.
- Çaprazlanan ilk bitki "heterozigot uzun gövdeli" olarak tanımlanmış. Heterozigot demek, farklı iki alel taşıması demektir. Uzun gövdeli olduğu ve U geni baskın olduğu için bu bitkinin genotipi $Uk$'dir.
- Çaprazlanan ikinci bitki "kısa gövdeli" olarak tanımlanmış. Kısa gövde çekinik bir özellik olduğu için, bu özelliğin ortaya çıkması için bitkinin iki çekinik alel taşıması gerekir. Yani bu bitkinin genotipi $kk$'dir.
- Adım 2: Çaprazlamayı Yapalım
- Şimdi bu iki bitkiyi çaprazlayalım: $Uk \times kk$
- Bir Punnett karesi çizerek veya gametleri birleştirerek yavruların olası genotiplerini bulabiliriz.
- İlk bitki ($Uk$) iki tür gamet oluşturur: $U$ ve $k$.
- İkinci bitki ($kk$) tek tür gamet oluşturur: $k$.
- Bu gametleri birleştirdiğimizde yavruların genotipleri şöyle olur:
- $U$ gameti ile $k$ gameti birleşirse: $Uk$
- $k$ gameti ile $k$ gameti birleşirse: $kk$
- Yani, bu çaprazlamadan oluşacak yavruların genotipleri $Uk$ ve $kk$ olacaktır. Her iki genotipin oluşma olasılığı da $ rac{1}{2}$'dir (veya %50'dir).
- Adım 3: Fenotipleri Belirleyelim
- Genotipleri fenotiplere çevirelim:
- $Uk$ genotipine sahip bitkiler, baskın $U$ geni sayesinde "uzun gövdeli" olacaktır.
- $kk$ genotipine sahip bitkiler ise "kısa gövdeli" olacaktır.
- Bu durumda, oluşan yavruların $ rac{1}{2}$'sinin uzun gövdeli, $ rac{1}{2}$'sinin ise kısa gövdeli olması beklenir.
- Adım 4: Uzun Gövdeli Bitki Sayısını Hesaplayalım
- Toplam 80 bitki oluştuğu belirtilmiş.
- Uzun gövdeli olma olasılığı $ rac{1}{2}$ olduğuna göre, 80 bitkinin kaç tanesinin uzun gövdeli olmasını bekleriz?
- Beklenen uzun gövdeli bitki sayısı = Toplam bitki sayısı $\times$ Uzun gövdeli olma olasılığı
- Beklenen uzun gövdeli bitki sayısı = $80 \times rac{1}{2} = 40$
Bu çaprazlama sonucunda oluşan 80 bitkinin 40 tanesinin uzun gövdeli olması beklenir.
Cevap C seçeneğidir.
