Bir çocuğun kan grubu O ise, ebeveynlerin kan grupları için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A) Her iki ebeveyn de O kan grubuna sahiptir
B) En az bir ebeveyn O kan grubuna sahiptir
C) Hiçbir ebeveyn AB kan grubuna sahip olamaz
D) Ebeveynler A ve B kan gruplarına sahip olamaz
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için kan gruplarının genetik kalıtım prensiplerini anlamamız gerekiyor. Özellikle O kan grubunun nasıl miras alındığına odaklanacağız.
- Kan Grupları ve Genler: İnsanlarda ABO kan grubu sistemi, üç ana alel (gen varyantı) tarafından belirlenir: $I^A$, $I^B$ ve $i$. $I^A$ aleli A antijeni üretir, $I^B$ aleli B antijeni üretir ve $i$ aleli hiçbir antijen üretmez.
- Baskınlık ve Çekiniklik: $I^A$ ve $I^B$ alelleri birbirine karşı eş baskındır (kodominanttır) ve $i$ aleline karşı baskındır. Bu durum, farklı kan grupları için belirli genotiplerin oluşmasına neden olur:
A kan grubu için genotipler: $I^A I^A$ veya $I^A i$
B kan grubu için genotipler: $I^B I^B$ veya $I^B i$
AB kan grubu için genotip: $I^A I^B$
O kan grubu için genotip: $ii$
- Çocuğun O Kan Grubuna Sahip Olması: Soruda çocuğun kan grubunun O olduğu belirtiliyor. O kan grubunun genotipi $ii$'dir. Bir çocuk, genlerinin yarısını annesinden, yarısını babasından alır. Dolayısıyla, bir çocuğun $ii$ genotipine sahip olabilmesi için, hem annesinden bir $i$ aleli hem de babasından bir $i$ aleli alması zorunludur.
- Ebeveynlerin $i$ Aleli Taşıma Zorunluluğu: Çocuğa $i$ alelini aktarabilmeleri için her iki ebeveynin de genotipinde en az bir $i$ aleli bulunması gerekir. Şimdi seçenekleri bu bilgi ışığında inceleyelim:
- Seçenek A'nın Değerlendirilmesi: "Her iki ebeveyn de O kan grubuna sahiptir." Eğer her iki ebeveyn de O kan grubuna sahipse ($ii \times ii$), çocuk kesinlikle O kan grubuna sahip olacaktır. Ancak, bu tek olasılık değildir. Örneğin, bir ebeveyn A kan grubu ($I^A i$) ve diğer ebeveyn B kan grubu ($I^B i$) olabilir. Bu durumda da O kan grubuna sahip bir çocukları olabilir. Dolayısıyla bu ifade kesinlikle doğru değildir.
- Seçenek B'nin Değerlendirilmesi: "En az bir ebeveyn O kan grubuna sahiptir." Yukarıdaki örnekte olduğu gibi, A ($I^A i$) ve B ($I^B i$) kan grubuna sahip ebeveynlerin O kan grubuna sahip bir çocuğu olabilir. Bu durumda ebeveynlerden hiçbiri O kan grubuna sahip değildir. Dolayısıyla bu ifade kesinlikle doğru değildir.
- Seçenek C'nin Değerlendirilmesi: "Hiçbir ebeveyn AB kan grubuna sahip olamaz." AB kan grubuna sahip bir ebeveynin genotipi $I^A I^B$'dir. Bu ebeveyn, çocuğuna sadece $I^A$ veya $I^B$ alellerinden birini aktarabilir. $i$ alelini aktaramaz. Çocuğun O kan grubuna ($ii$) sahip olabilmesi için her iki ebeveynin de $i$ aleli aktarması gerektiğinden, AB kan grubuna sahip bir ebeveynin O kan grubuna sahip bir çocuğu olamaz. Bu nedenle, bu ifade kesinlikle doğrudur.
- Seçenek D'nin Değerlendirilmesi: "Ebeveynler A ve B kan gruplarına sahip olamaz." Bu ifade yanlıştır. Daha önce de belirtildiği gibi, bir ebeveyn A kan grubu ($I^A i$) ve diğer ebeveyn B kan grubu ($I^B i$) olabilir. Her ikisi de $i$ alelini taşıdığı için O kan grubuna sahip bir çocukları olabilir.
Bu analizler sonucunda, çocuğun O kan grubuna sahip olması durumunda, ebeveynlerden hiçbirinin AB kan grubuna sahip olamayacağı kesin olarak ortaya çıkmaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
