Sevgili öğrenciler, bu soru sosyolojinin önemli kavramlarından biri olan toplumsal hareketliliği ve bu kavramı detaylandıran bir sosyoloğu ele almaktadır. Toplumsal hareketlilik, bireylerin veya grupların toplumsal hiyerarşi içindeki konumlarında meydana gelen değişimi ifade eder. Bu değişim, yukarıya doğru (yükselme), aşağıya doğru (düşme) veya yatay (statüde belirgin bir değişiklik olmaksızın farklı bir konuma geçme) olabilir.
- Soru, toplumsal hareketliliği "yapısal hareketlilik" ve "dolaşımsal hareketlilik" olarak iki ana kategoriye ayıran sosyoloğu sormaktadır. Bu ayrım, toplumsal hareketliliğin nedenlerini ve biçimlerini anlamak için kritik öneme sahiptir.
- Yapısal hareketlilik (Structural Mobility), toplumun genel yapısındaki veya ekonomik koşullarındaki değişikliklerden kaynaklanan hareketliliktir. Örneğin, bir ülkenin sanayileşmesiyle tarım sektöründen sanayi sektörüne doğru büyük bir işgücü kayması yaşanması veya eğitim sisteminin genişlemesiyle daha fazla kişinin yüksek statülü mesleklere yönelmesi gibi durumlar yapısal hareketliliğe örnektir. Bu tür hareketlilik, bireylerin kendi çabalarından bağımsız olarak, toplumsal yapının kendisindeki değişimlerden kaynaklanır.
- Dolaşımsal hareketlilik (Circulatory Mobility veya Exchange Mobility), toplumdaki toplam statü pozisyonlarının sayısı değişmezken, bireylerin bu pozisyonlar arasında yer değiştirmesidir. Yani, bir kişi üst statüye çıkarken, bir başkası alt statüye iner. Bu, bir "sıfır toplamlı oyun" gibidir; toplam pozisyonlar sabit kalır, sadece bireylerin yerleri değişir. Bireysel yetenek, eğitim ve çaba bu tür hareketlilikte daha belirleyici olabilir.
- Bu iki tür hareketlilik arasındaki ayrımı yaparak toplumsal hareketliliği sistematik bir şekilde inceleyen ve bu alandaki temel çalışmaları ortaya koyan sosyolog Pitirim Sorokin'dir. Sorokin, toplumsal hareketliliğin kapsamlı bir analizini sunmuş ve bu alandaki sonraki çalışmalara zemin hazırlamıştır.
- Diğer seçeneklere baktığımızda:
- B) Robert K. Merton, anomi teorisi, referans grupları ve işlevselcilik üzerine yaptığı çalışmalarla tanınır.
- C) Talcott Parsons, yapısal işlevselciliğin önde gelen temsilcilerindendir ve genel sosyal sistem teorileri üzerine yoğunlaşmıştır.
- D) Anthony Giddens, yapılaşma teorisi, modernite ve küreselleşme üzerine yaptığı çalışmalarla bilinir.
- Bu sosyologların hiçbiri, toplumsal hareketliliği yapısal ve dolaşımsal hareketlilik olarak ayıran temel çalışmalarıyla öne çıkmamıştır. Bu ayrım, Pitirim Sorokin'in toplumsal hareketlilik üzerine yaptığı öncü çalışmaların bir parçasıdır.
Cevap A seçeneğidir.
