Tarihi kaynakların sınıflandırılması Test 2

Tarih dersinde öğrenciler, Çanakkale Savaşı'na katılmış dedelerinin anlattığı hikayeleri dinlemiş ve bu hikayeleri kaydetmişlerdir.
Bu şekilde elde edilen kaynak türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Görsel kaynak
B) Yazılı kaynak
C) Sözlü kaynak
D) İkinci el kaynak

Sevgili öğrenciler, tarih dersinde geçmişi anlamak için kullandığımız kaynakları doğru tanımak çok önemlidir. Şimdi sorumuzu adım adım inceleyerek doğru cevabı bulalım:

• Tarihsel Kaynak Nedir? Tarihsel kaynaklar, geçmişte yaşanmış olaylar hakkında bize bilgi veren her türlü belge, eşya veya anlatıdır. Bu kaynaklar sayesinde geçmişi yeniden inşa edebiliriz. Kaynakları genellikle oluşum biçimlerine göre farklı türlere ayırırız.
• Soru Senaryosunu Anlayalım: Sorumuzda öğrenciler, Çanakkale Savaşı'na katılmış dedelerinin "anlattığı hikayeleri" dinlemiş ve bu hikayeleri kaydetmişlerdir. Burada anahtar ifade, bilgilerin "anlatılarak" aktarılmasıdır.
• Seçenek A) Görsel kaynak: Görsel kaynaklar, resimler, fotoğraflar, haritalar, heykeller, filmler gibi gözle görülebilen materyallerdir. Dedelerin anlattığı hikayeler doğrudan bir görsel materyal değildir.
• Seçenek B) Yazılı kaynak: Yazılı kaynaklar, mektuplar, günlükler, resmi belgeler, kitaplar, gazeteler, fermanlar gibi yazıya dökülmüş materyallerdir. Dedeler hikayelerini yazarak değil, "anlatarak" aktarmışlardır.
• Seçenek C) Sözlü kaynak: Sözlü kaynaklar, kişilerin yaşadıkları veya tanık oldukları olayları kendi ağızlarından, sözlü olarak aktardıkları bilgilerdir. Destanlar, efsaneler, anılar, röportajlar ve kuşaktan kuşağa aktarılan hikayeler sözlü kaynaklara örnektir. Dedelerin savaş anılarını "anlatmaları" tam da bu tanıma uymaktadır. Hikayelerin sonradan kaydedilmesi, onların sözlü olma özelliğini değiştirmez, sadece sözlü kaynağın korunma biçimidir.
• Seçenek D) İkinci el kaynak: İkinci el kaynaklar, birincil (ana) kaynaklardan elde edilen bilgilerin yorumlanması, analiz edilmesi veya özetlenmesiyle oluşturulur. Örneğin, bir tarih kitabında Çanakkale Savaşı hakkında yazılanlar ikinci el kaynak olabilir. Dedelerin anlattıkları ise olayı bizzat yaşayanların kendi ağızlarından çıkan bilgiler olduğu için "birincil" kaynaklardır. Ancak soru, kaynağın "türünü" (sözlü, yazılı, görsel) sormaktadır, birincil/ikincil ayrımını değil. Bu nedenle, bu seçenek doğru cevabı vermemektedir.
• Doğru Cevabın Tespiti: Dedelerin kendi ağızlarından, sözlü olarak aktardıkları hikayeler, açıkça sözlü kaynak tanımına uymaktadır. Bu hikayelerin kaydedilmesi, onların sözlü niteliğini değiştirmez, aksine sözlü bir kaynağın belgelenme yöntemidir.

Cevap C seçeneğidir.