Bir soy ağacında, hasta bir babanın tüm kızları hasta, ancak hiçbir oğlu hasta değildir. Bu durumda hastalığın kalıtım şekli ne olabilir?
A) Otozomal baskın
B) Otozomal çekinik
C) X kromozomuna bağlı baskın
D) Y kromozomuna bağlı
Bu soruyu çözmek için, verilen kalıtım şekillerinin her birinin özelliklerini ve hasta bir babadan çocuklarına nasıl aktarıldığını adım adım inceleyelim.
- Verilen Durum: Hasta bir baba var. Bu babanın tüm kızları hasta, ancak hiçbir oğlu hasta değil.
Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) Otozomal baskın:
- Otozomal kalıtım, cinsiyet kromozomları dışındaki kromozomlar (otozomlar) üzerindeki genlerle ilgilidir.
- Baskın bir hastalıkta, hastalığa neden olan genin tek bir kopyası bile hastalığın ortaya çıkması için yeterlidir.
- Hasta bir baba (örneğin $Aa$ genotipli, 'A' hasta geni temsil ederse) çocuklarına 'A' genini %50 olasılıkla aktarır. Bu aktarım kız veya erkek çocuk ayrımı yapmaz.
- Eğer bu kalıtım şekli olsaydı, babanın hasta kızları olabileceği gibi, hasta erkek çocukları da olabilirdi ve tüm kızlarının hasta olması, hiçbir oğlunun hasta olmaması gibi net bir ayrım beklenmezdi.
- B) Otozomal çekinik:
- Çekinik bir hastalıkta, hastalığın ortaya çıkması için genin iki kopyasının da (örneğin $aa$ genotipli) bulunması gerekir.
- Hasta bir baba ($aa$ genotipli) tüm çocuklarına 'a' genini aktarır. Ancak çocukların hasta olabilmesi için anneden de 'a' genini almaları gerekir.
- Bu kalıtım şeklinde de cinsiyet ayrımı yapılmaz. Yani hasta kızlar ve hasta erkekler eşit olasılıkla görülebilir.
- Verilen durumla çelişir.
- C) X kromozomuna bağlı baskın:
- Bu kalıtım şeklinde, hastalık geni X kromozomu üzerinde bulunur ve baskındır.
- Hasta bir babanın genotipi $X^H Y$ şeklinde gösterilir (burada $X^H$ hasta geni taşıyan X kromozomunu, Y ise Y kromozomunu temsil eder).
- Baba, kız çocuklarına her zaman X kromozomunu aktarır. Dolayısıyla, hasta bir baba, $X^H$ kromozomunu tüm kızlarına aktarır. Kızlar bu $X^H$ kromozomunu aldıkları için (hastalık baskın olduğundan) hepsi hasta olur.
- Baba, erkek çocuklarına her zaman Y kromozomunu aktarır. Erkek çocuklar X kromozomunu anneden alır. Eğer anne sağlıklıysa ($X^h X^h$), tüm erkek çocuklar $X^h Y$ genotipinde olur ve sağlıklı olurlar.
- Bu durum, sorudaki "hasta bir babanın tüm kızları hasta, ancak hiçbir oğlu hasta değildir" ifadesiyle birebir örtüşmektedir.
- D) Y kromozomuna bağlı:
- Bu kalıtım şeklinde, hastalık geni Y kromozomu üzerinde bulunur.
- Y kromozomu sadece erkeklerde bulunur ve babadan tüm erkek çocuklarına aktarılır.
- Bu durumda, hasta bir babanın tüm oğulları hasta olurdu. Kız çocukları ise Y kromozomu almadıkları için asla hasta olmazlardı.
- Ancak soruda tüm kızların hasta olduğu belirtilmiştir, bu nedenle Y kromozomuna bağlı kalıtım olamaz.
Yukarıdaki analizler sonucunda, verilen durumu en iyi açıklayan kalıtım şekli X kromozomuna bağlı baskın kalıtımdır.
Cevap C seçeneğidir.
