9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem kalıplaşmış hem de kalıplaşmamış sıfat tamlaması birlikte kullanılmıştır?
A) Eski dostlar yeni düşmanlardan iyidir.
B) Açık kapı politikası izliyorlardı.
C) Kuru odunları toplayıp ateş yaktı.
D) Boş boş bakınmakla vakit geçiriyordu.
Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda bizden hem kalıplaşmış hem de kalıplaşmamış sıfat tamlamasının bir arada kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle bu kavramları hatırlayalım:
- Sıfat Tamlaması: Bir ismin önüne gelerek onu niteleyen veya belirten sıfat ve isimden oluşan söz öbeğidir. Örneğin: güzel çiçek, üç elma.
- Kalıplaşmış Sıfat Tamlaması: Anlamı genellikle sözlük anlamından farklılaşmış, mecazlaşmış, birleşik bir kavramı ifade eden, deyimleşmiş sıfat tamlamalarıdır. Bu tamlamalar genellikle birleşik kelime gibi düşünülür ve ögeleri arasına başka sözcük almaz. Örneğin: kara para (yasa dışı yollarla kazanılmış para), açık öğretim (uzaktan eğitim).
- Kalıplaşmamış (Normal) Sıfat Tamlaması: Sıfatın ismi doğrudan nitelediği veya belirttiği, anlamı açık ve net olan, ögeleri arasına başka sözcükler alabilen sıfat tamlamalarıdır. Örneğin: eski ev (yaşı ilerlemiş ev), büyük ağaç (boyutu büyük olan ağaç).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Eski dostlar yeni düşmanlardan iyidir.
- Burada iki sıfat tamlaması bulunmaktadır: "eski dostlar" ve "yeni düşmanlar".
- "Eski dostlar": Bu ifade, sadece yaşı ilerlemiş dostlar anlamına gelmez; aynı zamanda uzun süredir tanınan, güvenilir, vefalı dostlar anlamında kalıplaşmış bir ifade olarak kullanılır. Atasözü niteliğindeki bu cümlede "eski dostlar" ifadesi, "yeni tanınan, güveni henüz sınanmamış düşmanlar"ın aksine, geçmişten gelen sağlam ilişkileri ve güveni temsil eder. Dolayısıyla bu, kalıplaşmış bir sıfat tamlamasıdır.
- "Yeni düşmanlar": "Yeni" sıfatı, "düşmanlar" ismini doğrudan nitelemektedir. Düşmanların yakın zamanda ortaya çıktığını, henüz tam olarak tanınmadığını ifade eder. Bu, anlamı açık ve net olan, kalıplaşmamış bir sıfat tamlamasıdır.
- Bu cümlede hem kalıplaşmış ("eski dostlar") hem de kalıplaşmamış ("yeni düşmanlar") sıfat tamlaması birlikte kullanılmıştır.
- B) Açık kapı politikası izliyorlardı.
- Burada "açık kapı politikası" bir isim tamlamasıdır ve bu tamlamanın içinde "açık kapı" sıfat tamlaması yer alır.
- "Açık kapı": Bu ifade, gerçek anlamda bir kapının açık olmasından ziyade, hoşgörülü, uzlaşmacı, herkese açık olma anlamında kullanılan kalıplaşmış bir sıfat tamlamasıdır.
- Cümlede başka bir sıfat tamlaması bulunmamaktadır. Dolayısıyla sadece kalıplaşmış sıfat tamlaması vardır.
- C) Kuru odunları toplayıp ateş yaktı.
- Burada "kuru odunlar" sıfat tamlaması bulunmaktadır.
- "Kuru odunlar": "Kuru" sıfatı, "odunlar" ismini doğrudan nitelemektedir. Odunların nemli olmadığını, kurumuş olduğunu ifade eder. Anlamı açık ve nettir. Bu, kalıplaşmamış bir sıfat tamlamasıdır.
- Cümlede başka bir sıfat tamlaması bulunmamaktadır. Dolayısıyla sadece kalıplaşmamış sıfat tamlaması vardır.
- D) Boş boş bakınmakla vakit geçiriyordu.
- Bu cümlede "boş boş" ikilemesi "bakınmak" fiilini niteleyen bir zarftır (nasıl bakınmak? boş boş). Herhangi bir ismi niteleyen sıfat tamlaması bulunmamaktadır.
Yukarıdaki analizler sonucunda, hem kalıplaşmış hem de kalıplaşmamış sıfat tamlamasının birlikte kullanıldığı cümle A seçeneğidir.
Cevap A seçeneğidir.
