Fiilimsi nedir örneklerle 8. sınıf Test 2

🎓 Fiilimsi nedir örneklerle 8. sınıf Test 2 - Ders Notu

Bu ders notu, 8. sınıf fiilimsiler (eylemsiler) konusuyla ilgili "Test 2" sınavına hazırlanırken bilmeniz gereken temel bilgileri, fiilimsi türlerini ve önemli ipuçlarını sade bir dille özetlemektedir.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler) Nedir?

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, ancak fiil gibi çekimlenmeyen (kip ve kişi eki almayan) kelimelerdir. Cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenirler.

• Fiillerin aldığı zaman (kip) ve şahıs (kişi) eklerini almazlar.
• Olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.
• Cümlede genellikle yan cümlecik kurarlar.
• Üç çeşidi vardır: İsim-Fiil, Sıfat-Fiil, Zarf-Fiil.

💡 İpucu: Fiilimsiler, bir eylemden türemelerine rağmen artık tam bir eylem değildirler; isim, sıfat ya da zarf gibi davranırlar.

📝 İsim-Fiil (Mastar)

Fiil kök veya gövdelerine gelerek onları cümle içinde isim yapan eklerdir. Bir eylemin adını belirtirler.

• Ekleri: **-ma, -ış, -mak** (Kolay hatırlamak için "MAYIŞMAK" kelimesini düşünebilirsin).
• Örnekler:
  • Kitap **okumak** çok güzel bir alışkanlıktır. (Okuma eyleminin adı)
  • Onun **gülüşü** herkesi etkiledi. (Gülme eyleminin adı)
  • Bana böyle **bakma**! (Bakma eyleminin adı, olumsuzluk ekiyle karışmamalı)

⚠️ Dikkat: İsim-fiil eki olan "-ma, -me" ile olumsuzluk eki olan "-ma, -me"yi karıştırmamak gerekir. İsim-fiil olan ekin yerine "-mak" eki getirebiliriz: "Okumak" yerine "Okumak". Ama "Gelme!" (olumsuz emir) yerine "Gelmek!" diyemeyiz.

🌟 Sıfat-Fiil (Ortaç)

Fiil kök veya gövdelerine gelerek onları cümle içinde sıfat yapan eklerdir. Genellikle kendilerinden sonra gelen bir ismi nitelerler veya adlaşmış sıfat olarak kullanılırlar.

• Ekleri: **-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş** (Kolay hatırlamak için "ANASI MEZAR DİKECEKMİŞ" kelime grubunu kullanabilirsin).
• Örnekler:
  • **Gelen** misafirleri içeri aldık. (Hangi misafir? Gelen misafir)
  • **Kırılmış** vazoyu yapıştırdı. (Nasıl vazo? Kırılmış vazo)
  • **Yazılacak** ödevler çoktu. (Hangi ödevler? Yazılacak ödevler)

💡 İpucu: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düştüğünde, sıfat-fiiller adlaşmış sıfat-fiil olur. Örneğin: "**Gelenler** içeri girsin." (Gelen öğrenciler anlamında).

🏃 Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç)

Fiil kök veya gövdelerine gelerek onları cümle içinde zarf yapan eklerdir. Cümlede genellikle yüklemi durum (nasıl?) veya zaman (ne zaman?) yönünden tamamlarlar.

• Ekleri çok çeşitlidir: **-ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...-mez, -casına, -maksızın, -dığında** gibi birçok farklı eki vardır.
• Örnekler:
  • Koşarak **geldi**. (Nasıl geldi? Koşarak)
  • Ders çalışırken **uyuyakaldı**. (Ne zaman uyuyakaldı? Çalışırken)
  • Kitabı okuyup **yerine koydu**. (Nasıl yerine koydu? Okuyup)
  • Gülerek **anlattı**. (Nasıl anlattı? Gülerek)

⚠️ Dikkat: Zarf-fiiller, fiile sorduğumuz "Nasıl?" veya "Ne zaman?" sorularına cevap verirler. Bu, onları bulmak için önemli bir ipucudur.

🚫 Kalıcı İsimler

Bazı isim-fiil ekleri alan kelimeler zamanla bir eylemin adı olmaktan çıkarak, bir varlığın, nesnenin veya kavramın kalıcı adı haline gelirler. Bu kelimeler artık fiilimsi sayılmazlar.

• Örnekler:
  • **Dondurma** yemek istedim. (Yiyecek olan dondurma)
  • **Çakmak** nerede? (Ateş yakma aracı)
  • **Dolma** çok lezzetliydi. (Bir yemek adı)
  • **Kazma** ile toprağı eşti. (Bir alet adı)

💡 İpucu: Kalıcı isimler olumsuzluk eki (-ma, -me) alamazlar ve bir eylem anlamı taşımazlar. "Dondurma yedik." cümlesindeki "dondurma" kalıcı isimdir. Ama "Çamaşırları dondurma!" cümlesindeki "dondurma" bir fiil (olumsuz emir) ve fiilimsidir.

🔍 Fiilimsileri Gerçek Fiillerden Ayırt Etme

Fiilimsiler de fiil kök veya gövdesinden türediği için bazen gerçek fiillerle karıştırılabilir. Ayırt etmek için şu noktalara dikkat etmelisin:

• **Kip ve Şahıs Eki:** Gerçek fiiller kip (zaman) ve şahıs (kişi) ekleri alarak çekimlenir ve cümlenin genellikle yüklemi olurlar. Fiilimsiler ise bu ekleri almazlar.
  • Örnek: "Oraya **geldi**." (Fiil, geçmiş zaman kipi ve üçüncü tekil şahıs eki almış.)
  • Örnek: "**Gelen** çocuk oturdu." (Fiilimsi, kip ve şahıs eki almamış, sıfat görevi görüyor.)
• **Cümledeki Görev:** Fiiller genellikle cümlenin yüklemi olurken, fiilimsiler isim, sıfat veya zarf görevi üstlenirler.

⚠️ Dikkat: Bir kelimenin fiilimsi olup olmadığını anlamak için önce olumsuzunu yapmayı deneyin. Eğer olumsuzunu yapabiliyorsanız, fiil veya fiilimsidir. Daha sonra kip ve şahıs eki alıp almadığına bakın. Almıyorsa fiilimsidir (kalıcı isim değilse).