Sevgili öğrenciler, bu soruda bir cümlenin ögelerini bulma ve özellikle dolaylı tümlecin hangi soruya cevap verdiğini anlama becerimizi ölçeceğiz. Adım adım ilerleyelim:
- Öncelikle cümlenin yüklemini (eylemini) bulalım. Cümlemizdeki eylem "anlattı" kelimesidir. Bu, cümlenin yüklemidir.
- Şimdi özneyi (işi yapanı) bulalım. "Kim anlattı?" diye sorduğumuzda cevabımız "Öğretmen" olur. Yani "Öğretmen" cümlenin öznesidir.
- Sırada dolaylı tümleci bulmak var. Dolaylı tümleçler, yükleme sorulan "kime?", "kimde?", "kimden?", "neye?", "neyde?", "neyden?", "nereye?", "nerede?", "nereden?" gibi sorulara cevap veren ögelerdir. Genellikle "-e, -de, -den" hal eklerini alırlar.
- Cümlemize dönelim: "Öğretmen, öğrencilere yeni konuyu anlattı."
- Yükleme, yani "anlattı" kelimesine dolaylı tümleç sorularından uygun olanı soralım: "Öğretmen kime anlattı?"
- Bu soruya aldığımız cevap "öğrencilere" kelimesidir. "Öğrencilere" kelimesi, "-e" yönelme hal ekini almıştır ve "kime?" sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç görevini üstlenmiştir.
- Diğer seçenekleri inceleyelim:
- A) Ne zaman? sorusu zaman zarf tümlecini buldurur. (Örnek: "Dün anlattı.")
- B) Nereye? sorusu da dolaylı tümleci buldurur ancak yer bildirir. (Örnek: "Okula gitti.") Cümlemizde yer bildiren bir dolaylı tümleç yoktur.
- D) Nasıl? sorusu durum zarf tümlecini buldurur. (Örnek: "Güzel anlattı.")
- Görüldüğü gibi, "öğrencilere" kelimesi doğrudan "kime?" sorusuna cevap vermektedir.
Cevap C seçeneğidir.
