5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem hikâye hem de rivayet birleşik zamanı bir arada kullanılmıştır?
A) O zamanlar bu sokakta oturuyormuş.
B) Çocukken buralarda oynardık.
C) Yarın bu saatlerde yola çıkmış olacağız.
D) Gençliğinde çok iyi yüzermişti.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, fiillerin birleşik zamanlarını doğru bir şekilde tanımamız gerekiyor. Özellikle "hikâye birleşik zamanı" ve "rivayet birleşik zamanı" kavramlarını iyi anlamalı ve bu iki yapının bir fiilde nasıl bir araya geldiğini bilmeliyiz.
- Hikâye Birleşik Zamanı: Bir fiilin basit zaman ekine "-di" (bilinen geçmiş zaman) ekinin getirilmesiyle oluşur. Eylemin geçmişte yapıldığını, görüldüğünü veya bilindiğini ifade eder. Örneğin: "geliyordu" (şimdiki zamanın hikâyesi), "okumuştu" (öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi).
- Rivayet Birleşik Zamanı: Bir fiilin basit zaman ekine "-miş" (öğrenilen geçmiş zaman) ekinin getirilmesiyle oluşur. Eylemin başkasından duyulduğunu, sonradan fark edildiğini veya tahmin edildiğini ifade eder. Örneğin: "geliyormuş" (şimdiki zamanın rivayeti), "okumuşmuş" (öğrenilen geçmiş zamanın rivayeti).
Soru bizden hem hikâye hem de rivayet birleşik zamanının bir arada kullanıldığı bir cümle istiyor. Bu genellikle "rivayetin hikâyesi" şeklinde karşımıza çıkar. Yani, bir fiil köküne basit zaman eki, ardından "-miş" (rivayet) ve en son "-di" (hikâye) eki gelir. Örneğin: "geliyormuştu" (şimdiki zamanın rivayetinin hikâyesi).
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) O zamanlar bu sokakta oturuyormuş.
- Buradaki fiil "oturuyormuş"tur.
- "Otur-uyor-muş" şeklinde eklerine ayrılır. "Oturuyor" şimdiki zaman, "-muş" ise rivayet ekidir.
- Bu fiil, "şimdiki zamanın rivayeti"dir. Sadece rivayet birleşik zamanı kullanılmıştır, hikâye birleşik zamanı yoktur.
- B) Çocukken buralarda oynardık.
- Buradaki fiil "oynardık"tır.
- "Oyna-r-dı-k" şeklinde eklerine ayrılır. "Oynar" geniş zaman, "-dı" ise hikâye ekidir.
- Bu fiil, "geniş zamanın hikâyesi"dir. Sadece hikâye birleşik zamanı kullanılmıştır, rivayet birleşik zamanı yoktur.
- C) Yarın bu saatlerde yola çıkmış olacağız.
- Buradaki fiil "çıkmış olacağız"dır.
- Bu, "çıkmış olmak" birleşik fiilinin gelecek zamanıdır ("ol-acak-ız").
- Bu yapıda ne hikâye ne de rivayet birleşik zamanı bir arada kullanılmıştır. "Çıkmış" öğrenilen geçmiş zamanı ifade ederken, "olacağız" gelecek zamanı ifade eder. Aradığımız yapıya uygun değildir.
- D) Gençliğinde çok iyi yüzermişti.
- Buradaki fiil "yüzermişti"dir.
- "Yüz-er-miş-ti" şeklinde eklerine ayrılır. "Yüzer" geniş zaman, "-miş" rivayet eki, "-ti" ise hikâye ekidir.
- Bu fiil, "geniş zamanın rivayetinin hikâyesi"dir. Hem "-miş" (rivayet) hem de "-ti" (hikâye) eklerini bir arada barındırır. Dolayısıyla, soruda istenen her iki birleşik zamanı da içermektedir.
Cevap D seçeneğidir.
