9. "Okula zamanında varmalıydın." cümlesindeki fiilin birleşik zamanı hangisidir?
A) Gereklilik kipinin hikâyesi
B) Gereklilik kipinin rivayeti
C) Dilek-şart kipinin hikâyesi
D) Emir kipinin hikâyesi
Sevgili öğrenciler, bu soruda "Okula zamanında varmalıydın." cümlesindeki fiilin birleşik zamanını bulmamız isteniyor. Birleşik zamanlı fiiller, bir fiil kök veya gövdesine iki farklı zaman veya kip ekinin gelmesiyle oluşur. Şimdi adım adım fiilimizi inceleyelim ve bu yapıyı çözelim:
- Fiili Belirleyelim: Cümledeki fiil "varmalıydın" kelimesidir. Bu fiil, "var-" fiil köküne ekler getirilerek oluşturulmuştur.
- Birinci Eki İnceleyelim: "var-" fiil köküne gelen ilk ek "-malı" ekidir. Türkçede "-malı / -meli" ekleri, bir işin yapılması gerektiğini, zorunlu olduğunu veya tavsiye edildiğini bildiren Gereklilik Kipi ekidir. Yani fiilimiz ilk olarak gereklilik kipini almıştır.
- İkinci Eki İnceleyelim: Fiile gelen ikinci ek "-ydın" ekidir. Bu ek, aslında "idi" ek fiilinin şahıs çekimli halidir (sen varmalıydın -> sen varmalı idin). Ek fiilin "idi" şekli, kendinden önceki kip veya zamanın Hikâyesini (geçmiş zaman anlatımını) oluşturur.
- Birleşik Zamanı Oluşturalım: İlk ekimiz "Gereklilik Kipi"ni, ikinci ekimiz ise bu kipin "Hikâyesi"ni ifade ettiğine göre, "varmalıydın" fiili Gereklilik kipinin hikâyesi ile çekimlenmiştir.
- Seçenekleri Değerlendirelim: Bulduğumuz "Gereklilik kipinin hikâyesi" ifadesi, A seçeneğinde yer almaktadır.
Bu tür birleşik zamanlı fiilleri çözerken, fiile gelen ilk ekin hangi kipi veya zamanı, ikinci ekin ise (ek fiil olan "idi", "imiş", "ise") bu kip veya zamanın hangi birleşik zamanını (hikâye, rivayet, şart) oluşturduğunu doğru tespit etmek çok önemlidir. Başarılar dilerim!
Cevap A seçeneğidir.
