7. "Sınavdan yüksek not alınca yüzü güldü." cümlesindeki altı çizili sözcüğün kökü ve türü hangi seçenekte doğru verilmiştir?
A) İsim kökü - varlık adı
B) Fiil kökü - iş, oluş
C) İsim kökü - organ adı
D) Fiil kökü - hareket bildirir
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden "Sınavdan yüksek not alınca yüzü güldü." cümlesindeki altı çizili sözcüğün kökünü ve kökünün türünü bulmamız isteniyor.
- Öncelikle altı çizili sözcüğümüz "yüzü" kelimesidir.
- Bir kelimenin kökünü bulmak için kelimenin eklerini atmamız ve kelimenin anlamlı en küçük parçasına ulaşmamız gerekir. "Yüzü" kelimesindeki "-ü" eki, iyelik (sahiplik) ekidir (onun yüzü). Bu eki attığımızda kelimenin köküne ulaşırız: "yüz".
- Şimdi "yüz" kelimesinin bu cümledeki anlamına bakalım. "Yüzü güldü" ifadesinde "yüz", insanın baş kısmında bulunan, göz, burun, ağız gibi organların bulunduğu bölgeyi, yani çehreyi ifade eder.
- Türkçede "yüz" kelimesinin birden fazla anlamı vardır. Örneğin:
- "Yüzmek" (fiil): Suda ilerlemek. (Örnek: Çocuk havuzda yüzüyor.)
- "Yüz" (sayı adı): Dokuzdan sonra gelen sayı. (Örnek: Yüz lira.)
- "Yüz" (isim): İnsanın çehresi, suratı. (Örnek: Onun yüzü çok güzel.)
- Cümlemizdeki "yüz" kelimesi, insanın çehresi anlamında kullanılmıştır. Bu anlamıyla "yüz" bir varlığın, bir organın adıdır. Yani bir isimdir. Fiil olup olmadığını anlamak için sonuna "-mek / -mak" mastar ekini getirmeye çalışırız. "Yüzmek" kelimesi bir fiil olsa da, bu cümledeki "yüz" kelimesiyle anlam bağı yoktur. "Yüzü güldü" derken "yüzmek güldü" diyemeyiz. Dolayısıyla bu cümledeki "yüz" kelimesi bir fiil kökü değil, bir isim köküdür.
- "Yüz" kelimesi, insan vücudunun bir parçası, bir organı olduğu için, kökünün türü "isim kökü - organ adı" olarak en doğru şekilde ifade edilir.
Bu bilgiler ışığında seçenekleri inceleyelim:
- A) İsim kökü - varlık adı: "Yüz" bir varlık adıdır, doğru. Ancak daha spesifik bir tanım mevcuttur.
- B) Fiil kökü - iş, oluş: "Yüz" bu anlamıyla fiil kökü değildir.
- C) İsim kökü - organ adı: "Yüz" bir isim köküdür ve bu cümledeki anlamıyla bir organ adıdır. Bu en doğru ve spesifik açıklamadır.
- D) Fiil kökü - hareket bildirir: "Yüz" bu anlamıyla fiil kökü değildir.
Cevap C seçeneğidir.
