9. "Keskin gözleriyle etrafı taradı. Sert adımlarla ilerledi. Soğuk bakışları herkesi ürkütüyordu."
Bu cümlelerde aşağıdaki deyim aktarması türlerinden hangisi yapılmıştır?
A) Doğadan insana aktarma
B) Duyular arası aktarma
C) İnsandan doğaya aktarma
D) Nesneden insana aktarma
Sevgili öğrenciler, bu soruda verilen cümlelerdeki ifadelerin hangi deyim aktarması türüne girdiğini bulmamız isteniyor. Deyim aktarması, bir kavramın veya özelliğin, ait olduğu alandan başka bir alana aktarılmasıdır. Özellikle duyular arası aktarma, bir duyu organıyla algılanan bir özelliğin, başka bir duyu organıyla algılanan bir varlığı veya durumu nitelemesidir.
- "Keskin gözleriyle etrafı taradı." cümlesindeki "keskin" kelimesi, normalde dokunma duyusuyla (keskin bıçak, keskin acı) veya tat alma duyusuyla (keskin sirke) ilgili bir özelliktir. Ancak burada görme duyusuyla ilgili olan "göz" kelimesini niteleyerek, gözlerin çok dikkatli, delici veya ayrıntıları fark eden bir bakışa sahip olduğunu ifade etmektedir. Bu, dokunma/tat alma duyusundan görme duyusuna bir aktarmadır.
- "Sert adımlarla ilerledi." cümlesindeki "sert" kelimesi, yine genellikle dokunma duyusuyla (sert zemin, sert cisim) ilgili bir özelliktir. Burada ise "adımlar" kelimesini niteleyerek, adımların kararlı, güçlü, belki de öfkeli bir şekilde atıldığını ifade etmektedir. Bu, dokunma duyusundan hareket/ses duyusuna bir aktarmadır.
- "Soğuk bakışları herkesi ürkütüyordu." cümlesindeki "soğuk" kelimesi, ısı ve dokunma duyusuyla (soğuk hava, soğuk su) ilgili bir özelliktir. Ancak burada "bakışlar" kelimesini niteleyerek, bakışların duygusuz, mesafeli, düşmanca veya ürkütücü olduğunu anlatmaktadır. Bu da dokunma/ısı duyusundan görme duyusuna ve dolayısıyla duyguya bir aktarmadır.
- Görüldüğü gibi, her üç örnekte de bir duyuya ait bir özellik, başka bir duyuya ait bir kavramı nitelemek için kullanılmıştır. Bu tür aktarmalara "Duyular arası aktarma" denir.
- A) Doğadan insana aktarma: Bu tür aktarmada, doğadaki bir varlığın veya olayın özelliği insana aktarılır (örneğin, "aslan yürekli adam", "tilki gibi kurnaz"). Verilen örnekler bu kategoriye girmez.
- C) İnsandan doğaya aktarma: Bu tür aktarmada, insana ait bir özellik doğadaki bir varlığa veya olaya aktarılır (örneğin, "güler yüzlü güneş", "ağlayan bulutlar"). Verilen örnekler bu kategoriye girmez.
- D) Nesneden insana aktarma: Bu tür aktarmada, bir nesnenin özelliği insana aktarılır (örneğin, "taş kalpli adam", "demir gibi irade"). Verilen örnekler doğrudan nesnelerin özelliklerinden ziyade, duyusal algılar arası geçişleri içermektedir.
Bu açıklamalar ışığında, verilen cümlelerdeki ifadelerin duyular arası aktarma olduğunu açıkça görebiliriz.
Cevap B seçeneğidir.
