4. "Dün akşam tiyatroda çok güzel bir oyun izledik." cümlesinin ögeleri sırasıyla nasıldır?
A) Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem
B) Zarf Tümleci - Dolaylı Tümleç - Özne - Yüklem
C) Zarf Tümleci - Dolaylı Tümleç - Belirtili Nesne - Yüklem
D) Dolaylı Tümleç - Özne - Yüklem
Öğrenciler, bu soruyu çözmek için cümle ögelerini adım adım bulmamız gerekiyor. Unutmayın, her cümlenin temel yapı taşları vardır ve bunları doğru tespit etmek anlamı doğru kavramamızı sağlar.
- 1. Adım: Yüklemi Bulmak
- Cümlede yapılan işi veya durumu bildiren kelimeye yüklem denir. Bu cümlede yüklem, "izledik" kelimesidir.
- 2. Adım: Özneyi Bulmak
- Özne, yüklemde bildirilen işi yapan veya durumu yaşayan kişidir. "Kim izledi?" sorusunu sorduğumuzda "biz" cevabını alırız. Ancak "biz" kelimesi açıkça yazılmamış, yüklemdeki şahıs ekinden anlaşılıyor. Bu tür öznelere "gizli özne" denir.
- 3. Adım: Nesneyi Bulmak
- Nesne, öznenin yaptığı işten etkilenen ögedir. İki tür nesne vardır: belirtili ve belirtisiz.
- Belirtili Nesne: "-i, -ı, -u, -ü" eklerinden birini alır. "Neyi izledik?" sorusuna cevap verir. Bu cümlede "çok güzel bir oyun" belirtili nesnedir. Çünkü "oyun" kelimesi "-u" belirtme hal ekini almıştır.
- 4. Adım: Tümleçleri Bulmak
- Tümleçler, cümleyi anlamca tamamlayan ögelerdir.
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): "-e, -de, -den" eklerinden birini alır ve "Neye, Nerede, Nereden, Kime, Kimde, Kimden" sorularına cevap verir. Bu cümlede "tiyatroda" dolaylı tümleçtir. Çünkü "Nerede izledik?" sorusuna cevap veriyor.
- Zarf Tümleci: Fiili, zaman, durum, miktar, yer-yön gibi açılardan tamamlar. "Ne zaman, Nasıl, Ne kadar, Nereye" gibi sorulara cevap verir. Bu cümlede "dün akşam" zarf tümlecidir. Çünkü "Ne zaman izledik?" sorusuna cevap veriyor.
Bu durumda cümlenin ögeleri sırasıyla: Zarf Tümleci - Dolaylı Tümleç - Belirtili Nesne - Yüklem şeklindedir.
Cevap C seçeneğidir.
