Bir kimyasal tepkimede, tepkimeye giren maddelerin elektron alışverişi yaparak yeni ürünler oluşturduğu tepkime türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yanma tepkimesi
B) Asit-baz tepkimesi
C) Redoks tepkimesi
D) Çözünme-çökelme tepkimesi
Sevgili öğrenciler, bu soru kimyasal tepkimelerin temel sınıflandırmalarından birini anlamamızı istiyor. Bir tepkimede elektron alışverişi olup olmadığını bilmek, o tepkimenin doğasını anlamak için çok önemlidir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yanma tepkimesi: Yanma tepkimeleri, bir maddenin genellikle oksijenle hızlı bir şekilde tepkimeye girerek ısı ve ışık açığa çıkarmasıdır. Bu tepkimelerde oksijen elektron alırken (indirgenir), yanan madde elektron verir (yükseltgenir). Dolayısıyla yanma tepkimeleri aslında bir tür elektron alışverişi içerir, yani bir redoks tepkimesidir. Ancak "elektron alışverişi" tanımını doğrudan karşılayan daha genel bir terim vardır.
- B) Asit-baz tepkimesi: Asit-baz tepkimeleri, bir asidin proton ($H^+$ iyonu) vermesi ve bir bazın bu protonu alması esasına dayanır. Bu tepkimelerde temel olarak proton transferi gerçekleşir, elektron alışverişi (yani atomların yükseltgenme basamaklarının değişimi) ana mekanizma değildir.
- C) Redoks tepkimesi: "Redoks" kelimesi, "redüksiyon" (indirgenme) ve "oksidasyon" (yükseltgenme) kelimelerinin birleşimidir. İndirgenme, bir atomun elektron alması; yükseltgenme ise bir atomun elektron vermesidir. Bu iki olay her zaman eş zamanlı olarak gerçekleşir. Yani, bir redoks tepkimesi, tam da soruda belirtildiği gibi, tepkimeye giren maddeler arasında elektron alışverişinin olduğu tepkime türüdür. Bu alışveriş sonucunda maddelerin yükseltgenme basamakları değişir ve yeni ürünler oluşur.
- D) Çözünme-çökelme tepkimesi: Çözünme-çökelme tepkimeleri, genellikle suda çözünmüş iki iyonik bileşiğin karıştırılmasıyla, çözünmeyen katı bir ürünün (çökelti) oluşmasıdır. Bu tepkimelerde iyonlar yer değiştirir ve yeni iyonik bileşikler oluşur, ancak atomlar arasında elektron alışverişi (yükseltgenme basamağı değişimi) meydana gelmez.
Soruda bahsedilen "elektron alışverişi yaparak yeni ürünler oluşturma" tanımı doğrudan redoks tepkimelerinin temel özelliğidir. Yanma tepkimeleri bir redoks tepkimesi türü olsa da, elektron alışverişini en genel ve doğru şekilde tanımlayan terim redoks tepkimesidir.
Cevap C seçeneğidir.
