9. sınıf coğrafya 2. dönem 2. yazılı Testleri örnek sorular ve çözümleri

Sıcaklık: Dünya'da sıcaklık dağılışını etkileyen faktörler (enlem, yükselti, bakı, nem, okyanus akıntıları, kara ve denizlerin dağılışı). Güneş ışınlarının düşme açısı enleme göre değişir.
Basınç ve Rüzgarlar:
- Basınç: Yüksek basınç (soğuk, alçalıcı hava, açık hava) ve Alçak basınç (sıcak, yükselici hava, kapalı hava).
- Rüzgarlar: Yüksek basınçtan alçak basınca doğru eserler. Hızını; basınç farkı, yer şekilleri, Dünya'nın günlük hareketi (Koriolis kuvveti) etkiler. Sürekli rüzgarlar (Alizeler, Batı, Kutup), Mevsimlik rüzgarlar (Musonlar), Yerel rüzgarlar (Meltemler, Fön, Bora, Sirokko).
Nem ve Yağış:
- Nem: Mutlak nem (havadaki su buharı), Maksimum nem (havanın alabileceği en fazla su buharı), Bağıl nem (mutlak nemin maksimum neme oranı). Bağıl nem %100 olduğunda yağış başlar.
- Yağış Oluşum Şekilleri: Yamaç (Orografik), Konveksiyonel (Yükselim), Cephesel (Frontal).
İklim Tipleri: Dünya'da (Ekvatoral, Savan, Çöl, Akdeniz, Okyanusal, Karasal, Tundra, Kutup) ve Türkiye'de (Akdeniz, Karadeniz, Karasal) görülen iklim tiplerinin özellikleri ve bitki örtüleri.

Enerjisini yerin iç kısmından alan, yeryüzünü şekillendiren kuvvetlerdir.

Orojenez (Dağ Oluşumu): Tortul tabakaların yan basınçlarla kıvrılması (Kıvrım Dağları: Alp-Himalaya, Kuzey Anadolu, Toroslar) veya kırılması (Kırık Dağları: Horst-Graben sistemi; Ege Bölgesi'ndeki dağlar).
Epirojenez (Kıta Oluşumu): Geniş yer kabuğu parçalarının (kıtalar, okyanus tabanları) dikey yönde alçalma veya yükselme hareketleri. İzostatik denge bozulduğunda meydana gelir.
Volkanizma: Magmanın yeryüzüne çıkması veya yeryüzüne yakın yerlerde soğuması.
- Derinlik Volkanizması: Batolit, Lakolit, Sill, Dayk.
- Yüzey Volkanizması: Volkan konisi, krater, kaldera, maar.
Depremler (Seizma): Yer kabuğundaki ani sarsıntılar.
- Tektonik Depremler: Fay hatları boyunca levha hareketleri sonucu oluşur (en yıkıcı).
- Volkanik Depremler: Volkanik faaliyetler sırasında.
- Çöküntü Depremleri: Karstik arazilerde mağara tavanlarının çökmesiyle.

Enerjisini Güneş'ten alan, yeryüzünü aşındıran, taşıyan ve biriktiren kuvvetlerdir.

Akarsular:
- Aşındırma Şekilleri: Vadi (Çentik, Boğaz, Kanyon, Geniş Tabanlı), Plato, Peribacaları, Peneplen.
- Biriktirme Şekilleri: Delta, Irmak Adası (Kum Adası), Birikinti Konisi/Yelpazesi, Taban Seviyesi Ovası.
Rüzgarlar: Kurak ve yarı kurak bölgelerde etkilidir.
- Aşındırma Şekilleri: Mantarkaya, Yardang, Tafoni.
- Biriktirme Şekilleri: Barkan, Kumul, Lös.
Buzullar: Kutup bölgeleri ve yüksek dağlarda etkilidir.
- Aşındırma Şekilleri: Sirk, Buzul Vadisi, Hörgüçkaya.
- Biriktirme Şekilleri: Moren, Sandur Ovası.
Dalgalar ve Akıntılar: Kıyılarda etkilidir.
- Aşındırma Şekilleri: Falez (Yalıyar), Aşınım Platformu.
- Biriktirme Şekilleri: Kumsal (Plaj), Kıyı Kordonu, Lagün (Deniz Kulağı), Tombolo (Saplı Ada).
Karstik Şekiller (Kimyasal Çözünme): Kalker (kireç taşı), jips (alçı taşı), kaya tuzu gibi eriyebilen kayaçların olduğu arazilerde.
- Küçük Aşınım Şekilleri: Lapya, Dolin, Uvala, Polye.
- Büyük Aşınım Şekilleri: Mağara, Obruk, Düden.
- Biriktirme Şekilleri: Traverten, Sarkıt, Dikit, Sütun.

Toprak Oluşumu: İklim, ana kaya, yer şekilleri, zaman, canlılar gibi faktörler etkiler.
Zonal (Yerli) Topraklar: Oluştuğu yerin iklim ve bitki örtüsü özelliklerini taşır.
- Nemli ve Sıcak İklim: Laterit (kırmızı, verimsiz).
- Akdeniz İklimi: Terra Rossa (kırmızı, demir oksitli).
- Orta Kuşak Karasal İklim: Kahverengi Orman, Çernozyom (kara toprak, verimli).
- Soğuk ve Nemli İklim: Podzol (kül rengi, iğne yapraklı orman altı).
- Çöl İklimi: Çöl Toprakları (tuzlu, kireçli).
Azonal (Taşınmış) Topraklar: Dış kuvvetler tarafından taşınan malzemelerle oluşur, verimlidir.
- Alüvyal (akarsu), Kolüvyal (yamaç), Regosol (volkanik kum), Lös (rüzgar).
İklim ve Bitki Örtüsü İlişkisi:
- Ekvatoral: Gür Yağmur Ormanları.
- Savan: Uzun boylu otlar.
- Çöl: Kurakçıl otlar, kaktüs.
- Akdeniz: Maki, Garig, Kızılçam.
- Okyanusal: Karışık Ormanlar.
- Karasal: Bozkır (Step), İğne Yapraklı Ormanlar (Tayga).
- Tundra: Yosunlar, likenler.