🧪 2026 TYT Kimya: Suyun Kaynama Noktası Yükselmesi Nedir?
Kaynama noktası yükselmesi, bir sıvı içerisinde uçucu olmayan bir madde çözündüğünde kaynama noktasının artmasıdır. Yani, normalde 100°C'de kaynayan suya şeker veya tuz eklerseniz, kaynama noktası 100°C'nin üzerine çıkar. Bu olayın nedeni, çözünen maddenin sıvının buhar basıncını düşürmesidir. Buhar basıncı düşünce, sıvının kaynaması için daha yüksek bir sıcaklığa ihtiyaç duyulur.
🌡️ Kaynama Noktası Yükselmesini Etkileyen Faktörler
Kaynama noktası yükselmesini etkileyen birkaç önemli faktör vardır:
- 🍎 Çözünen Madde Miktarı: Çözünen madde miktarı arttıkça kaynama noktası yükselmesi de artar. Yani, ne kadar çok şeker veya tuz eklerseniz, suyun kaynama noktası o kadar çok yükselir.
- 💧 Suyun Miktarı: Aynı miktarda çözünen madde için, daha az su kullanırsanız kaynama noktası daha fazla yükselir.
- ⚛️ Çözünen Maddenin İyonlaşma Durumu: Eğer çözünen madde iyonlarına ayrışıyorsa (örneğin, tuz suda Na+ ve Cl- iyonlarına ayrışır), kaynama noktası yükselmesi daha fazla olur. Çünkü iyonlar da tanecik sayısı olarak hesaba katılır.
🧮 Kaynama Noktası Yükselmesi Nasıl Hesaplanır?
Kaynama noktası yükselmesini hesaplamak için aşağıdaki formülü kullanırız:
$\Delta T_b = K_b \cdot m \cdot i$
Burada:
* $\Delta T_b$: Kaynama noktası yükselmesi ( °C cinsinden)
* $K_b$: Suyun kaynama noktası yükselme sabiti (yaklaşık 0.512 °C kg/mol)
* $m$: Çözeltinin molalitesi (mol/kg su)
* $i$: Van't Hoff faktörü (çözünen maddenin iyonlaşma derecesini gösterir. İyonlaşmayan maddeler için i=1, tamamen iyonlaşan NaCl gibi maddeler için i=2, CaCl2 için i=3 olabilir)
📝 Örnek Hesaplama
500 gram suda 90 gram glikoz (C6H12O6) çözeltisi için kaynama noktası yükselmesini hesaplayalım. (Glikozun molar kütlesi: 180 g/mol, $K_b$ = 0.512 °C kg/mol)
1.
Glikozun mol sayısını bulalım:
$n = \frac{m}{M} = \frac{90 \text{ gram}}{180 \text{ g/mol}} = 0.5 \text{ mol}$
2.
Molaliteyi hesaplayalım:
$m = \frac{n}{\text{kütle (kg)}} = \frac{0.5 \text{ mol}}{0.5 \text{ kg}} = 1 \text{ mol/kg}$
3.
Kaynama noktası yükselmesini hesaplayalım (Glikoz iyonlaşmadığı için i=1):
$\Delta T_b = K_b \cdot m \cdot i = 0.512 \cdot 1 \cdot 1 = 0.512 \text{ °C}$
Yani, bu glikozlu suyun kaynama noktası 100 + 0.512 = 100.512 °C olacaktır.
📌 Önemli Notlar
* Kaynama noktası yükselmesi, çözeltilerin koligatif özelliklerinden biridir. Koligatif özellikler, çözeltinin derişimine bağlı olan, çözünen maddenin kimyasal özelliklerinden bağımsız olan özelliklerdir.
* Bu hesaplamalar ideal çözeltiler için geçerlidir. Gerçek çözeltilerde bazı sapmalar görülebilir.
* TYT sınavında bu tür hesaplamalar genellikle basit sayılarla verilir, bu yüzden formülü bilmek ve doğru uygulamak önemlidir.
📚 Ek Bilgiler
Kaynama noktası yükselmesi günlük hayatta da karşımıza çıkar. Örneğin, kışın yollardaki buzlanmayı önlemek için tuz kullanılması, suyun donma noktasını düşürdüğü gibi kaynama noktasını da yükseltir. Aynı prensip, antifrizlerin araç radyatörlerinde kullanılmasında da geçerlidir.
