3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "oluş" fiili kullanılmıştır?
A) Çiçekleri her sabah suluyor.
B) Ağaçların yaprakları sarardı.
C) Misafirlerini kapıda karşıladı.
D) Çocuk parkta oynuyor.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin anlam özelliklerinden biri olan "oluş fiili"ni bulmamız isteniyor. Öncelikle fiillerin anlam özelliklerini kısaca hatırlayalım:
- İş (Kılış) Fiilleri: Bir öznenin isteyerek yaptığı, bir nesneyi etkileyen eylemleri anlatan fiillerdir. Bu fiiller "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap verebilir. (Örnek: okumak, yazmak, taşımak)
- Durum Fiilleri: Bir öznenin içinde bulunduğu durumu anlatan fiillerdir. Öznenin iradesiyle gerçekleşir ancak bir nesneyi etkilemez. "Neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap vermezler. (Örnek: uyumak, oturmak, gülmek)
- Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden meydana gelen değişiklikleri anlatan fiillerdir. Bir durumdan başka bir duruma geçişi, bir değişimi ifade ederler. "Neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap vermezler. (Örnek: büyümek, sararmak, paslanmak, acıkmak)
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Çiçekleri her sabah suluyor.
- Buradaki fiil "suluyor"dur. "Neyi suluyor?" diye sorduğumuzda "çiçekleri" cevabını alırız. Bu fiil, bir öznenin (o) isteyerek yaptığı ve bir nesneyi (çiçekleri) etkileyen bir eylemi anlattığı için iş (kılış) fiilidir.
- B) Ağaçların yaprakları sarardı.
- Buradaki fiil "sarardı"dır. Yaprakların sararması, bir kişinin isteyerek yaptığı bir eylem değildir; yaprakların zamanla, kendiliğinden renginin değişmesi, bir durumdan başka bir duruma geçmesidir. Bu nedenle "sararmak" fiili bir oluş fiilidir.
- C) Misafirlerini kapıda karşıladı.
- Buradaki fiil "karşıladı"dır. "Kimi karşıladı?" diye sorduğumuzda "misafirlerini" cevabını alırız. Bu fiil, bir öznenin (o) isteyerek yaptığı ve bir nesneyi (misafirlerini) etkileyen bir eylemi anlattığı için iş (kılış) fiilidir.
- D) Çocuk parkta oynuyor.
- Buradaki fiil "oynuyor"dur. Çocuk kendi isteğiyle oynama eylemini gerçekleştirir ancak bu eylem bir nesneyi doğrudan etkilemez. "Neyi oynuyor?" veya "Kimi oynuyor?" sorularına cevap vermez. Bu fiil, öznenin içinde bulunduğu bir durumu veya yaptığı bir eylemi anlattığı için durum fiili olarak kabul edilebilir. Ancak kesinlikle bir oluş fiili değildir, çünkü kendiliğinden bir değişim söz konusu değildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, "sararmak" fiili kendiliğinden ve zamanla gerçekleşen bir değişimi ifade ettiği için oluş fiilidir.
Cevap B seçeneğidir.
