🎓 Cümle Türleri 8. sınıf LGS çıkmış sorular Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, cümle türleri konusunu tekrar etmenize ve LGS'de çıkabilecek sorulara hazırlıklı olmanıza yardımcı olacaktır. Testte karşılaşacağınız başlıca konular; anlamına göre cümleler, yüklemin türüne göre cümleler, özne-yüklem ilişkisine göre cümleler ve yapılarına göre cümlelerdir.
📌 Anlamına Göre Cümleler
Cümlelerin taşıdığı anlama göre sınıflandırılmasıdır. Olumlu, olumsuz, soru, ünlem ve emir cümleleri olarak ayrılır.
- Olumlu Cümle: Yargının gerçekleştiğini veya gerçekleşeceğini bildirir. Örn: "Bugün parka gittim."
- Olumsuz Cümle: Yargının gerçekleşmediğini veya gerçekleşmeyeceğini bildirir. Örn: "Bugün parka gitmedim."
- Soru Cümlesi: Bir şeyi öğrenmek amacıyla sorulan cümlelerdir. Örn: "Bugün parka gidecek misin?"
- Ünlem Cümlesi: Duygu (sevinç, üzüntü, şaşkınlık vb.) bildiren cümlelerdir. Örn: "Ne kadar güzel bir gün!"
- Emir Cümlesi: Bir işin yapılmasını emreden cümlelerdir. Örn: "Hemen buraya gel!"
⚠️ Dikkat: Olumsuzluk eki "-ma / -me" veya "değil" sözcüğü ile sağlanır.
📌 Yüklemin Türüne Göre Cümleler
Cümledeki yüklemin fiil mi isim mi olduğuna göre yapılan sınıflandırmadır. Fiil cümleleri ve isim cümleleri olarak ayrılır.
- Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümledir. Örn: "Kitap okudum."
- İsim Cümlesi: Yüklemi isim soylu bir sözcük (isim, sıfat, zamir, zarf) olan cümledir. İsim soylu sözcükler ek fiil alarak yüklem olurlar. Örn: "En sevdiğim renk mavidir."
💡 İpucu: Yüklemi bulmak ve türünü belirlemek, doğru sınıflandırma yapmanın anahtarıdır.
📌 Özne-Yüklem İlişkisine Göre Cümleler
Özne ile yüklem arasındaki ilişkiye göre yapılan sınıflandırmadır. Etken, edilgen, dönüşlü ve işteş cümleler olarak ayrılır.
- Etken Cümle: Öznenin işi doğrudan yaptığı cümledir. Özne gerçektir. Örn: "Ayşe pasta yaptı."
- Edilgen Cümle: Öznenin işi başkasının etkisiyle yaptığı cümledir. Yüklemde "-ıl / -il / -ul / -ül" veya "-n / -ın / -in / -un / -ün" ekleri bulunur. Özne sözde öznedir. Örn: "Pasta yapıldı." (Kim tarafından yapıldığı belli değil.)
- Dönüşlü Cümle: Öznenin yaptığı işten yine kendisinin etkilendiği cümledir. Yüklemde "-ıl / -il / -ul / -ül" veya "-n / -ın / -in / -un / -ün" ekleri bulunur. Örn: "Ayşe süslendi." (Süsleme işini Ayşe yapıyor ve süslenme eyleminden etkilenen de Ayşe.)
- İşteş Cümle: Birden fazla öznenin karşılıklı veya birlikte yaptığı işi bildiren cümledir. Yüklemde genellikle "-ş / -laş / -leş" ekleri bulunur. Örn: "Çocuklar parkta güleştiler."
⚠️ Dikkat: Edilgen ve dönüşlü çatılı cümlelerde yüklemde aynı ekler bulunabilir. Cümlenin anlamına dikkat ederek ayrım yapılmalıdır.
📌 Yapısına Göre Cümleler
Cümlelerin içindeki yargı sayısına göre yapılan sınıflandırmadır. Basit, birleşik, sıralı ve bağlı cümleler olarak ayrılır.
- Basit Cümle: Tek yargı bildiren, yani tek yüklemi olan cümledir. İçinde fiilimsi bulunmaz. Örn: "Yağmur yağıyor."
- Birleşik Cümle: Tek yüklemi olan, ancak içinde fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) bulunan cümledir. Veya içinde temel cümlenin dışında yan cümleciği olan (ki'li birleşik, şartlı birleşik, iç içe birleşik) cümlelerdir. Örn: "Ders çalışırken müzik dinlerim." (zarf-fiil var) / "Biliyorum ki sen de geleceksin." (ki'li birleşik)
- Sıralı Cümle: Birden fazla cümlenin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile sıralanmasıyla oluşan cümledir. Örn: "Güneş açtı, kuşlar ötmeye başladı."
- Bağlı Cümle: Birden fazla cümlenin bağlaçlarla (ve, veya, ama, fakat, çünkü vb.) bağlanmasıyla oluşan cümledir. Örn: "Ders çalıştım ama sınavım kötü geçti."
💡 İpucu: Cümledeki yüklem sayısını ve fiilimsileri sayarak yapısını kolayca belirleyebilirsiniz.
