2. "Kapkara gözleri vardı." cümlesindeki pekiştirme ile aynı yapıda olan pekiştirme aşağıdakilerin hangisinde kullanılmıştır?
A) Tertemiz havada yürüyüş yaptık.
B) Yemyeşil çimenler üzerinde oturduk.
C) Sapsarı ayçiçekleri rüzgarda sallanıyordu.
D) Masmavi gökyüzünde bulut yoktu.
Bu soruda, Türkçede kelimeleri daha güçlü, daha vurgulu hale getiren "pekiştirme" konusunu inceleyeceğiz. Pekiştirme, bir kelimenin anlamını kuvvetlendirmek için yapılan bir dil olayıdır. Özellikle sıfatlarda çok sık karşımıza çıkar.
Türkçede pekiştirme yapmanın farklı yolları vardır, ancak en yaygın ve bu soruda geçen tür, "m, p, r, s" harfleriyle yapılan pekiştirmedir. Bu tür pekiştirmeler, kelimenin ilk hecesine bu harflerden uygun olan birini ekleyerek ve ardından kelimenin tamamını tekrar ederek yapılır.
- Öncelikle sorudaki örneğimize bakalım: "Kapkara". Burada pekiştirilen kelime "kara"dır. "Kara" kelimesinin ilk hecesi "ka"dır. "Ka" hecesine "p" harfi eklenmiş ve kelime tekrar edilerek "kapkara" şeklini almıştır. Yani, "Kapkara" kelimesinde pekiştirme yapılırken "p" harfi kullanılmıştır.
Şimdi seçeneklerdeki pekiştirmelere tek tek göz atalım ve hangisinin "Kapkara" ile aynı yapıda (yani aynı pekiştirme harfini kullanarak) yapıldığına bakalım:
- A) Tertemiz havada yürüyüş yaptık. Pekiştirilen kelime "temiz"dir. İlk hecesi "te" olup, "r" harfiyle pekiştirilmiştir. (te + r + temiz = tertemiz) Bu, "Kapkara"daki "p" harfinden farklıdır.
- B) Yemyeşil çimenler üzerinde oturduk. Pekiştirilen kelime "yeşil"dir. İlk hecesi "ye" olup, "m" harfiyle pekiştirilmiştir. (ye + m + yeşil = yemyeşil) Bu da "Kapkara"daki "p" harfinden farklıdır.
- C) Sapsarı ayçiçekleri rüzgarda sallanıyordu. Pekiştirilen kelime "sarı"dır. İlk hecesi "sa" olup, "p" harfiyle pekiştirilmiştir. (sa + p + sarı = sapsarı) İşte aradığımız eşleşme! "Sapsarı" kelimesi de "Kapkara" gibi "p" harfiyle pekiştirilmiştir.
- D) Masmavi gökyüzünde bulut yoktu. Pekiştirilen kelime "mavi"dir. İlk hecesi "ma" olup, "s" harfiyle pekiştirilmiştir. (ma + s + mavi = masmavi) Bu da "Kapkara"daki "p" harfinden farklıdır.
Gördüğümüz gibi, "Kapkara" kelimesindeki pekiştirme "p" harfiyle yapılmıştır. Seçenekler arasında aynı "p" harfiyle pekiştirilen kelime ise "Sapsarı"dır.
Cevap C seçeneğidir.
