Temizlik malzemeleri ve kimya (Sabun, deterjan, çamaşır suyu) Test 2

Bir öğrenci sabun yapımı deneyinde bitkisel yağ ile kostik (NaOH) kullanmıştır. Bu tepkime ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Sabunlaşma (ester hidrolizi) tepkimesidir
B) Gliserin yan ürün olarak oluşur
C) Asit-baz nötralizasyonu gerçekleşir
D) Yüzey aktif maddeler oluşur

Sevgili öğrenciler, sabun yapımı deneyi kimyanın günlük hayatımızdaki en güzel örneklerinden biridir. Bu deneyde gerçekleşen tepkimeyi ve özelliklerini adım adım, dikkatlice inceleyelim:

• Tepkimenin Temeli: Sabun yapımı, bitkisel yağ (bir trigliserit, yani bir ester) ile kostik (sodyum hidroksit, $NaOH$, kuvvetli bir baz) arasındaki kimyasal tepkimeye dayanır. Bu tepkimeye sabunlaşma denir. Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim.
• A) Sabunlaşma (ester hidrolizi) tepkimesidir.

  Bitkisel yağlar, yağ asitlerinin gliserin ile oluşturduğu esterlerdir. Kostik ($NaOH$) gibi kuvvetli bir bazın varlığında, bu ester bağları su molekülleri ile parçalanır (hidroliz). Bu özel hidroliz türüne bazik hidroliz veya sabunlaşma denir. Dolayısıyla, bu ifade doğrudur.

• B) Gliserin yan ürün olarak oluşur.

  Sabunlaşma tepkimesi sonucunda, yağ asitlerinin sodyum tuzları (yani sabun) ile birlikte gliserin (propantriol) oluşur. Gliserin, sabunlaşma tepkimesinin önemli bir yan ürünüdür ve nemlendirici özelliği nedeniyle kozmetik ürünlerde de kullanılır. Dolayısıyla, bu ifade de doğrudur.

• C) Asit-baz nötralizasyonu gerçekleşir.

  Asit-baz nötralizasyonu, bir asit ile bir bazın tepkimeye girerek tuz ve su oluşturmasıdır. Örneğin, hidroklorik asit ($HCl$) ile sodyum hidroksit ($NaOH$) tepkimeye girerek sodyum klorür ($NaCl$) ve su ($H_2O$) oluşturur. Sabunlaşma tepkimesinde ise, bitkisel yağ bir esterdir, doğrudan bir asit değildir. Evet, yağ asitlerinden türemiştir ancak tepkimeye giren madde ester formundadır. Tepkime, bir esterin bazik hidrolizidir, doğrudan bir asit ile bazın nötralizasyonu değildir. Dolayısıyla, bu ifade yanlıştır.

• D) Yüzey aktif maddeler oluşur.

  Sabun, hidrofilik (suyu seven) bir baş ve hidrofobik (suyu sevmeyen) bir kuyruktan oluşan özel bir yapıya sahiptir. Bu yapısı sayesinde suyun yüzey gerilimini düşürür ve kirleri çözerek temizleme sağlar. Bu tür maddelere yüzey aktif madde (sürfaktan) denir. Sabun, klasik bir yüzey aktif maddedir. Dolayısıyla, bu ifade de doğrudur.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sabun yapımı tepkimesi için yanlış olan ifadenin C seçeneği olduğu anlaşılmaktadır.

Cevap C seçeneğidir.