🎓 Sümerler kimdir (Yazıyı bulan uygarlık, Ziggurat) Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, insanlık tarihinin en eski ve en etkili medeniyetlerinden Sümerler'i, onların çığır açan icadı çivi yazısını ve anıtsal yapıları olan zigguratları anlamanız için temel bilgileri içermektedir.
📌 Sümerler Kimdir?
Sümerler, Mezopotamya'da (bugünkü Irak toprakları) ortaya çıkan ilk büyük medeniyettir. İnsanlık tarihinde birçok ilke imza atmışlardır.
- Coğrafya: Fırat ve Dicle nehirlerinin arasında kalan verimli Mezopotamya'nın güneyinde yaşamışlardır. Bu bölge, tarım için çok elverişliydi.
- Zaman Dilimi: Yaklaşık MÖ 4000'li yıllardan MÖ 2000'li yılların başlarına kadar varlıklarını sürdürmüşlerdir.
- Yönetim Şekli: Merkezi bir imparatorluk yerine, her biri kendi kralı ve tanrısı olan bağımsız "şehir devletleri" (örneğin Ur, Uruk, Lagaş) halinde örgütlenmişlerdir.
- Önemleri: Tarım tekniklerini geliştirmiş, sulama kanalları inşa etmiş, tekerleği icat etmiş, astronomi ve matematiğe önemli katkılarda bulunmuşlardır.
💡 İpucu: Sümerler, "medeniyetin beşiği" olarak bilinen Mezopotamya'nın ilk sakinleridir. Bu yüzden birçok "ilk" onlara atfedilir!
📝 Yazıyı Bulan Uygarlık: Çivi Yazısı
Sümerlerin insanlık tarihine en büyük ve en kalıcı katkılarından biri, yazıyı icat etmeleridir. Bu yazıya "çivi yazısı" denir.
- İcadı: Yazı, MÖ 3200'lü yıllarda Sümerler tarafından, özellikle tapınaklardaki mal sayımlarını ve ticari kayıtları düzenlemek amacıyla icat edilmiştir.
- Adı Nereden Gelir?: Yazı, ıslak kil tabletler üzerine ucu sivri kamışlarla bastırılarak yapıldığı için "çivi"ye benzeyen izler bırakır. Bu nedenle "çivi yazısı" adını almıştır.
- Kullanılan Malzeme: Yazılar genellikle ıslak kil tabletlere yazılır, daha sonra bu tabletler güneşte kurutularak veya fırınlanarak kalıcı hale getirilirdi.
- Gelişimi: Başlangıçta nesneleri temsil eden resim yazısı (piktografik) şeklindeyken, zamanla daha soyut hece ve ses sembollerine dönüşerek karmaşık bir sistem haline gelmiştir.
- Önemi: Yazının icadı, bilginin depolanmasını, nesilden nesile aktarılmasını, kanunların yazılmasını ve edebiyatın gelişmesini sağlamıştır. Bu, medeniyetlerin ilerlemesi için çok kritik bir adımdır.
⚠️ Dikkat: Çivi yazısı, sadece Sümerler tarafından değil, daha sonra Mezopotamya'daki Akadlar, Babilliler, Asurlular ve Anadolu'daki Hititler gibi birçok farklı uygarlık tarafından da kullanılmıştır.
🏛️ Zigguratlar: Tanrılara Yakın Olma Arzusu
Zigguratlar, Sümerlerin ve diğer Mezopotamya uygarlıklarının inşa ettiği, basamaklı piramit şeklinde, çok katlı ve anıtsal tapınak kuleleridir.
- Yapısal Özellikleri: Genellikle kerpiçten (güneşte kurutulmuş tuğla) inşa edilmişlerdir. Katlar yukarı doğru daralarak yükselir ve en üst katında bir tapınak bulunur.
- Temel Amaçları:
- Tapınak: Sümerler, tanrılarının dağlarda yaşadığına inandıkları için, onlara yakın olmak ve ibadet etmek amacıyla bu yüksek yapıları inşa etmişlerdir. En üst kat tanrıya adanmış kutsal bir mekandı.
- Gözlemevi: Yüksek olmaları nedeniyle, bazı zigguratlar gökyüzünü gözlemlemek ve astronomik çalışmalar yapmak için de kullanılmıştır.
- Depo ve Yönetim Merkezi: Alt katları bazen şehir devletlerinin tahıl ve diğer değerli eşyalarını depolamak veya idari işler için kullanılırdı.
- Örnekler: Ur Zigguratı, günümüze ulaşan en iyi korunmuş ve bilinen ziggurat örneklerinden biridir.
💡 İpucu: Zigguratlar, Sümerlerin hem dini inançlarını hem de mimari ve mühendislik becerilerini gösteren devasa yapılar olarak kabul edilir.
