Jean-Paul Sartre'ın "İnsan özgürlüğe mahkumdur" sözü ahlak felsefesi açısından ne anlama gelir?
A) İnsanın ahlaki seçimlerden kaçamayacağı ve bu seçimlerin sorumluluğunu taşımak zorunda olduğu
B) İnsanın doğası gereği iyi olduğu
C) Ahlaki kuralların evrensel ve değişmez olduğu
D) İnsanın toplumsal determinizm tarafından sınırlandırıldığı
Jean-Paul Sartre'ın "İnsan özgürlüğe mahkumdur" sözü, varoluşçu felsefenin temel taşlarından biridir ve ahlak felsefesi açısından derin anlamlar taşır. Bu sözü adım adım inceleyelim:
- Varoluşçuluk ve Sartre'ın Temel Fikri: Sartre'a göre, insanın "özü" (kimliği, karakteri, değerleri) önceden belirlenmiş değildir. Aksine, "varoluş özden önce gelir" ilkesiyle, insan önce var olur, sonra kendi seçimleri ve eylemleriyle kendi özünü, kimliğini ve değerlerini yaratır.
- Özgürlük Anlayışı: Sartre için insan, mutlak bir özgürlüğe sahiptir. Bu, insanın her durumda, her koşulda bir seçim yapma yeteneğine sahip olduğu anlamına gelir. Hatta bir seçim yapmamak bile bir seçimdir. İnsan, kendi eylemlerinden ve bu eylemlerin sonuçlarından tamamen sorumludur.
- "Mahkumiyet" Kavramı: İşte bu noktada "mahkumiyet" devreye girer. İnsan, bu mutlak özgürlükten kaçamaz. Seçim yapmama özgürlüğüne sahip değildir; her zaman bir şey seçmek zorundadır. Bu durum, insana büyük bir sorumluluk yükler. Çünkü her seçimiyle sadece kendini değil, aynı zamanda tüm insanlığı temsil ettiğini ve belirli bir değerler sistemini onayladığını düşünür. Bu sorumluluğun ağırlığı, bir tür "mahkumiyet" olarak algılanır.
- Ahlak Felsefesiyle İlişkisi: Sartre'a göre, önceden belirlenmiş evrensel ahlak kuralları veya ilahi bir yol gösterici yoktur. İnsan, kendi ahlaki değerlerini ve kurallarını kendi seçimleriyle yaratır. Bu durum, insanın ahlaki seçimlerden kaçamayacağı anlamına gelir. Her an, ne yapacağına, nasıl yaşayacağına dair ahlaki bir karar vermek zorundadır. Bu kararların sorumluluğu tamamen insana aittir. Yaptığı seçimlerin sonuçlarından, iyi ya da kötü olmasından, pişmanlıklarından veya gururundan kendisi sorumludur. Başkalarını, toplumu, kaderi veya Tanrı'yı suçlayamaz.
- Seçenek A'nın Değerlendirilmesi: "İnsanın ahlaki seçimlerden kaçamayacağı ve bu seçimlerin sorumluluğunu taşımak zorunda olduğu" ifadesi, Sartre'ın "özgürlüğe mahkumiyet" anlayışını en doğru şekilde özetler. İnsan, her an seçim yapmak zorunda olduğu ve bu seçimlerin tüm sorumluluğunu üstlenmesi gerektiği için özgürlüğe mahkumdur.
- Seçenek B'nin Değerlendirilmesi: "İnsanın doğası gereği iyi olduğu" fikri, Sartre'ın varoluşçu felsefesiyle çelişir. Sartre, insanın doğuştan iyi ya da kötü olduğuna inanmaz; insan kendi eylemleriyle kendini tanımlar.
- Seçenek C'nin Değerlendirilmesi: "Ahlaki kuralların evrensel ve değişmez olduğu" görüşü, Sartre'ın felsefesine terstir. Sartre, evrensel ve değişmez ahlak kurallarının varlığını reddeder; ahlakın bireysel seçimlerle yaratıldığını savunur.
- Seçenek D'nin Değerlendirilmesi: "İnsanın toplumsal determinizm tarafından sınırlandırıldığı" ifadesi, Sartre'ın mutlak özgürlük anlayışıyla bağdaşmaz. Sartre, insan özgürlüğünün mutlak olduğunu ve dışsal determinizmlerin (toplumsal, psikolojik vb.) insanı tamamen belirleyemeyeceğini savunur.
Bu açıklamalar ışığında, Sartre'ın sözünün ahlak felsefesi açısından en doğru yorumu, insanın ahlaki seçimlerden kaçamayacağı ve bu seçimlerin sorumluluğunu taşımak zorunda olduğudur.
Cevap A seçeneğidir.
