Nizamiye Medreseleri hangi devlet döneminde ve kimin vezirliğinde kurulmuştur?
A) Karahanlılar - Yusuf Has Hacip
B) Selçuklular - Nizamülmülk
C) Osmanlılar - Sokullu Mehmet Paşa
D) Gazneliler - Biruni
Nizamiye Medreseleri, İslam dünyasında devlet destekli ve sistematik yükseköğretim kurumlarının ilk örneklerinden olup, eğitim tarihinde çok önemli bir yere sahiptir. Bu medreseler, hem dini ilimlerin öğretildiği hem de devlet adamı yetiştirildiği merkezler olmuştur. Şimdi sorumuzun cevabını adım adım inceleyelim:
- Nizamiye Medreseleri'nin Önemi: Bu medreseler, Büyük Selçuklu Devleti döneminde, özellikle Şii Fatımilerin propagandasına karşı Sünni İslam'ı güçlendirmek, devletin ihtiyaç duyduğu kadroları yetiştirmek ve ilmi gelişimi desteklemek amacıyla kurulmuştur. Modern üniversite sistemlerinin temellerini attığı kabul edilir.
- A) Karahanlılar - Yusuf Has Hacip: Karahanlılar, Orta Asya'da hüküm sürmüş önemli bir Türk devletidir. Yusuf Has Hacip ise Karahanlılar döneminde yaşamış, "Kutadgu Bilig" adlı eseriyle tanınan büyük bir düşünür ve devlet adamıdır. Ancak Nizamiye Medreseleri Karahanlılar döneminde kurulmamıştır ve Yusuf Has Hacip'in medreselerin kuruluşuyla doğrudan bir ilgisi yoktur. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Selçuklular - Nizamülmülk: Büyük Selçuklu Devleti, 11. yüzyılda İslam dünyasının en güçlü devletlerinden biriydi. Nizamülmülk ise Selçuklu Sultanları Alparslan ve Melikşah dönemlerinde vezirlik yapmış, devlet yönetiminde ve ilmi hayatta derin izler bırakmış büyük bir devlet adamıdır. Nizamiye Medreseleri'nin kurulması fikri ve uygulaması, bizzat Nizamülmülk'ün öncülüğünde ve onun adıyla (Nizamiye) gerçekleştirilmiştir. Bağdat, Nişabur, İsfahan gibi önemli merkezlerde kurulan bu medreseler, onun vizyonunun bir ürünüdür. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.
- C) Osmanlılar - Sokullu Mehmet Paşa: Osmanlı Devleti, Selçuklulardan çok daha sonra kurulmuş ve gelişmiş bir Türk devletidir. Osmanlılar da kendi medrese sistemlerini (Sahn-ı Seman, Süleymaniye Medreseleri gibi) kurmuşlardır, ancak Nizamiye Medreseleri Osmanlı dönemine ait değildir. Sokullu Mehmet Paşa ise Osmanlı İmparatorluğu'nun yükselme döneminde yaşamış önemli bir sadrazamdır. Dolayısıyla C seçeneği yanlıştır.
- D) Gazneliler - Biruni: Gazneliler, Selçuklularla çağdaş, Afganistan merkezli bir Türk devletidir. Biruni ise Gazneli hükümdarlarının himayesinde yaşamış, matematik, astronomi, tıp, tarih gibi birçok alanda eserler vermiş büyük bir bilim insanıdır. Ancak Nizamiye Medreseleri Gazneliler döneminde kurulmamıştır ve Biruni'nin bu medreselerin kuruluşuyla bir ilgisi yoktur. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Nizamiye Medreseleri Büyük Selçuklu Devleti döneminde, dönemin ünlü veziri Nizamülmülk tarafından kurulmuştur.
Cevap B seçeneğidir.
