2. "Senin bu kadar hızlı koşabileceğini hiç tahmin edemezdim." cümlesindeki birleşik fiilin yapılış özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yardımcı fiille yapılan birleşik fiil
B) Kurallı birleşik fiil (-ebilmek)
C) Kurallı birleşik fiil (-ivermek)
D) Deyimleşmiş birleşik fiil
Sevgili öğrenciler, bu soruda birleşik fiillerin yapılış özelliklerini hatırlayarak doğru cevabı bulacağız. Hadi adım adım inceleyelim:
- Öncelikle verilen cümleyi dikkatlice okuyalım: "Senin bu kadar hızlı koşabileceğini hiç tahmin edemezdim."
- Cümledeki birleşik fiili bulalım. Bu fiil "koşabileceğini" kelimesidir. Bu kelimenin kökü "koşmak" fiilidir ve üzerine "-ebilmek" eki gelmiştir.
- Türkçede birleşik fiillerin üç ana yapılış özelliği vardır:
1. Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller: "etmek, olmak, kılmak, eylemek, buyurmak" gibi yardımcı fiillerle kurulur. Örnek: "yardım etmek", "hasta olmak".
2. Kurallı (özel) birleşik fiiller: Belirli eklerle kurulur ve fiile yeterlik, tezlik, süreklilik veya yaklaşma anlamı katar. Bu ekler şunlardır:
- Yeterlik fiili: "-ebilmek / -abilmek" (yapabilmek, koşabilmek)
- Tezlik fiili: "-ivermek / -ıvermek" (gelivermek, bakıvermek)
- Süreklilik fiili: "-edurmak, -ekalmak, -egelmek" (bakakalmak, süregelmek)
- Yaklaşma fiili: "-eyazmak / -ayazmak" (düşeyazmak)
3. Anlamca kaynaşmış (deyimleşmiş) birleşik fiiller: Genellikle deyimlerdir ve birden fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşur. Örnek: "göz atmak", "kulak vermek".
- Şimdi "koşabileceğini" fiilini inceleyelim. Bu fiil "koş-" fiil köküne "-abilmek / -ebilmek" yeterlik fiili ekinin gelmesiyle oluşmuştur. "-abilmek / -ebilmek" eki, fiile "gücü yetme, yapabilme" anlamı katar.
- Bu ek, "kurallı birleşik fiiller" grubunun "yeterlik fiili" alt başlığına girer. Seçeneklere baktığımızda, B seçeneği tam da bu yapıyı ifade etmektedir.
- A seçeneğindeki "yardımcı fiille yapılan birleşik fiil" olsaydı, "koşmak etmek" veya "koşmak olmak" gibi bir yapı olurdu, ki bu doğru değildir.
- C seçeneğindeki "kurallı birleşik fiil (-ivermek)" olsaydı, "koşuvermek" şeklinde olurdu ve "tezlik" anlamı katardı.
- D seçeneğindeki "deyimleşmiş birleşik fiil" olsaydı, "koşmak" fiiliyle ilgili bir deyim olurdu (örneğin, "dizlerinin bağı çözülmek" gibi).
Bu durumda, "koşabileceğini" fiili, "-ebilmek" ekiyle kurulmuş bir kurallı birleşik fiildir.
Cevap B seçeneğidir.
