7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-ebilmek" birleşik fiili olumsuz biçimiyle yanlış yazılmıştır?
A) Bu kadar yolu yürüyemem.
B) O soruyu hiç çözememiş.
C) Bu ağır yükü kaldıramazsın.
D) Yarınki sınava hazırlanamıyacağım.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "-ebilmek" birleşik fiilinin olumsuz çekiminin yanlış yapıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. "-ebilmek" fiili, bir eylemi yapabilme veya yapamama durumunu ifade eder. Olumsuz çekiminde dikkat etmemiz gereken temel kuralı hatırlayalım:
- "-ebilmek" fiilinin olumsuz çekimi: Fiil köküne "-e/-a" yeterlilik eki geldikten sonra "-me/-ma" olumsuzluk eki ve ardından şahıs ekleri gelir. Yani yapı "fiil kökü + -e/-a + -me/-ma + şahıs eki" şeklindedir. Örneğin, "gelmek" fiilinin yeterlilik olumsuzu "gele-me-mek"tir.
Şimdi seçenekleri bu kurala göre inceleyelim:
- A) Bu kadar yolu yürüyemem.
- Buradaki fiil "yürümek"tir.
- Yeterlilik olumlusu: "yürüyebilmek"
- Yeterlilik olumsuzu: "yürüyememek"
- Çekim: "yürü-y-e-me-m" (y kaynaştırma, e yeterlilik, me olumsuzluk, m şahıs eki). Bu çekim doğrudur.
- B) O soruyu hiç çözememiş.
- Buradaki fiil "çözmek"tir.
- Yeterlilik olumlusu: "çözebilmek"
- Yeterlilik olumsuzu: "çözememek"
- Çekim: "çöz-e-me-miş" (e yeterlilik, me olumsuzluk, miş duyulan geçmiş zaman eki). Bu çekim doğrudur.
- C) Bu ağır yükü kaldıramazsın.
- Buradaki fiil "kaldırmak"tır.
- Yeterlilik olumlusu: "kaldırabilmek"
- Yeterlilik olumsuzu: "kaldıramamak"
- Çekim: "kaldır-a-ma-z-sın" (a yeterlilik, ma olumsuzluk, z geniş zaman eki, sın şahıs eki). Bu çekim doğrudur.
- D) Yarınki sınava hazırlanamıyacağım.
- Buradaki fiil "hazırlanmak"tır.
- Yeterlilik olumlusu: "hazırlanabilmek"
- Yeterlilik olumsuzu: "hazırlanamamak"
- Gelecek zaman ve 1. tekil şahıs çekimi: "hazırlan-a-ma-y-acak-ım" şeklinde olmalıdır. Yani doğru yazımı "hazırlanamayacağım"dır.
- Cümlede "hazırlanamıyacağım" şeklinde yazılmıştır. Burada "-ma-" olumsuzluk ekinden sonra gelen "y" kaynaştırma harfi ve "-acak" gelecek zaman eki arasında "ı" harfi kullanılarak yanlışlık yapılmıştır. Doğrusu "a" harfi olmalıdır.
Bu nedenle, "-ebilmek" birleşik fiilinin olumsuz biçimiyle yanlış yazıldığı cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
