9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kurallı birleşik fiil kullanılmamıştır?
A) Bu haberi duyunca sevini verdi.
B) Bütün gece ders çalışabildi.
C) Yemekleri çok güzel pişirmiş.
D) Çocuk koşup annesine sarılıverdi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, kurallı birleşik fiillerin ne olduğunu ve cümlelerde nasıl kullanıldığını anlamamız gerekiyor. Kurallı birleşik fiiller, belirli anlamlar katmak için fiil kök veya gövdelerine getirilen yardımcı fiillerle oluşan özel fiillerdir. Dört çeşidi vardır:
- Yeterlilik Fiili (-e bilmek): Yapabilme, gücü yetme veya ihtimal anlamı katar. (Örnek: gelebilmek, yapabilmek)
- Tezlik Fiili (-i vermek): Çabukluk, kolaylık veya aniden olma anlamı katar. (Örnek: gidivermek, yazıvermek)
- Süreklilik Fiili (-e durmak, -e gelmek, -e kalmak): Eylemin devam ettiğini belirtir. (Örnek: bakadurmak, süregelmek, donakalmak)
- Yaklaşma Fiili (-e yazmak): Eylemin neredeyse gerçekleştiğini, kıl payı kaldığını belirtir. (Örnek: düşeyazmak, öleyazmak)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu haberi duyunca sevini verdi.
- Buradaki fiil "sevini verdi"dir. "Sevini-" fiil köküne "-i vermek" tezlik fiili eklenmiştir. Bu, eylemin çabucak veya aniden gerçekleştiği anlamını verir. Dolayısıyla bu bir kurallı birleşik fiildir.
- B) Bütün gece ders çalışabildi.
- Buradaki fiil "çalışabildi"dir. "Çalış-" fiil köküne "-e bilmek" yeterlilik fiili eklenmiştir. Bu, ders çalışmaya gücünün yettiği veya ders çalışabildiği anlamını verir. Dolayısıyla bu da bir kurallı birleşik fiildir.
- C) Yemekleri çok güzel pişirmiş.
- Buradaki fiil "pişirmiş"tir. "Pişir-" fiil köküne sadece geçmiş zaman eki "-miş" gelmiştir. Bu fiil, yukarıda bahsettiğimiz yardımcı fiillerden (-e bilmek, -i vermek, -e durmak vb.) hiçbirini içermemektedir. Bu, basit zamanlı bir fiildir, kurallı birleşik fiil değildir.
- D) Çocuk koşup annesine sarılıverdi.
- Buradaki fiil "sarılıverdi"dir. "Sarılı-" fiil köküne "-i vermek" tezlik fiili eklenmiştir. Bu, çocuğun annesine çabucak veya aniden sarıldığı anlamını verir. Dolayısıyla bu da bir kurallı birleşik fiildir.
Gördüğümüz gibi, A, B ve D seçeneklerinde kurallı birleşik fiillerden tezlik veya yeterlilik fiilleri kullanılmıştır. Ancak C seçeneğinde sadece basit bir fiil bulunmaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
