3. Hangi seçenekteki cümlede ek fiil, isme gelerek onu yüklem yapmış ve görülen geçmiş zaman anlamı katmıştır?
A) Yarın burada olacakmış.
B) Dün çok hastaydı.
C) Keşke zamanında çalışsaydı.
D) Bu soruyu çözebilirdi.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, ek fiilin çok önemli bir görevini, yani isimleri yüklem yapma ve onlara zaman anlamı katma özelliğini inceleyeceğiz. Özellikle de "görülen geçmiş zaman" anlamını arıyoruz. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, ek fiil nedir ve ne işe yarar, hatırlayalım. Ek fiil, Türkçede "imek" fiilidir. İki temel görevi vardır:
- İsim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir vb.) cümlenin yüklemi yapmak.
- Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmak.
- Bizim aradığımız, ek fiilin isme gelerek onu yüklem yapması ve bu yükleme görülen geçmiş zaman (-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü) anlamı katmasıdır.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın burada olacakmış.
- Bu cümlede yüklem "olacakmış" kelimesidir.
- "Olmak" bir fiildir. Ek fiil, "olacak" (gelecek zaman) fiiline gelerek onu "gelecek zamanın rivayeti" (duyulan geçmiş zaman) yapmıştır.
- Burada ek fiil fiile gelmiştir ve görülen geçmiş zaman anlamı yoktur. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Dün çok hastaydı.
- Bu cümlede yüklem "hastaydı" kelimesidir.
- "Hasta" kelimesi bir isim (veya sıfat) soylu sözcüktür.
- "Hasta" ismine ek fiilin görülen geçmiş zaman eki olan "-ydı" (kaynaştırma harfi ile birlikte) gelmiştir.
- Ek fiil, "hasta" ismini cümlenin yüklemi yapmış ve ona "görülen geçmiş zaman" anlamı katmıştır. Yani, "Dün hasta olduğunu gördüm, biliyorum" anlamı vardır.
- Bu seçenek, soruda istenen tüm şartları karşılamaktadır.
- C) Keşke zamanında çalışsaydı.
- Bu cümlede yüklem "çalışsaydı" kelimesidir.
- "Çalışmak" bir fiildir. Ek fiil, "çalışsa" (şart kipi) fiiline gelerek onu "şart kipinin hikayesi" yapmıştır.
- Burada ek fiil fiile gelmiştir ve görülen geçmiş zaman anlamı yoktur (dilek-şart kipinin hikayesi vardır). Bu nedenle C seçeneği doğru değildir.
- D) Bu soruyu çözebilirdi.
- Bu cümlede yüklem "çözebilirdi" kelimesidir.
- "Çözebilmek" bir fiildir (yeterlilik fiili). Ek fiil, "çözebilir" (geniş zaman) fiiline gelerek onu "geniş zamanın hikayesi" yapmıştır.
- Burada ek fiil fiile gelmiştir ve görülen geçmiş zaman anlamı yoktur. Bu nedenle D seçeneği doğru değildir.
Gördüğümüz gibi, sadece B seçeneğindeki "hastaydı" kelimesinde ek fiil, "hasta" ismine gelerek onu yüklem yapmış ve "görülen geçmiş zaman" anlamı katmıştır.
Cevap B seçeneğidir.
