8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret zamiri bir varlığın ismini tekrarlamaktan kaçınmak için kullanılmıştır?
A) Şu araba çok hızlı gidiyor.
B) O, dün beni aramış.
C) Bu kalem senin mi?
D) Şuradaki ev satılık.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, işaret zamirlerinin önemli bir kullanım amacını, yani bir varlığın ismini tekrarlamaktan kaçınma işlevini anlamamız isteniyor. Öncelikle işaret zamiri ve işaret sıfatı arasındaki farkı hatırlayalım:
- İşaret Zamiri: Bir varlığın (insan, hayvan, eşya vb.) adının yerini tutar ve onu işaret ederek belirtir. İsmin yerine geçtiği için isimle birlikte kullanılmaz. (Örnek: Bu çok güzel. / O geldi.)
- İşaret Sıfatı: Bir varlığın adını işaret ederek niteler. İsmin önüne gelerek o ismi belirtir. İsimle birlikte kullanılır. (Örnek: Bu kitap çok güzel. / O çocuk geldi.)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Şu araba çok hızlı gidiyor.
- Burada "şu" kelimesi, "araba" isminin önüne gelerek onu nitelemiştir ("hangi araba?" sorusuna "şu araba" cevabını verir). Dolayısıyla "şu" kelimesi burada bir işaret sıfatıdır. Bir ismin yerini tutmadığı için ismin tekrarını engelleme amacı gütmez.
- B) O, dün beni aramış.
- Burada "o" kelimesi, bir kişinin (örneğin, "Ayşe", "Ali", "müdür" gibi) isminin yerini tutmuştur. "Ayşe dün beni aramış" demek yerine "O dün beni aramış" denilerek "Ayşe" isminin tekrarından kaçınılmıştır. "O" kelimesi burada bir ismin yerini tuttuğu için işaret zamiridir ve tam da soruda belirtilen amaca hizmet etmektedir.
- C) Bu kalem senin mi?
- Burada "bu" kelimesi, "kalem" isminin önüne gelerek onu nitelemiştir ("hangi kalem?" sorusuna "bu kalem" cevabını verir). Dolayısıyla "bu" kelimesi burada bir işaret sıfatıdır. Bir ismin yerini tutmadığı için ismin tekrarını engelleme amacı gütmez.
- D) Şuradaki ev satılık.
- Burada "şuradaki" kelimesi, "ev" isminin önüne gelerek onu nitelemiştir ("hangi ev?" sorusuna "şuradaki ev" cevabını verir). "-ki" ekiyle türemiş olsa da, "şuradaki" kelimesi burada bir işaret sıfatıdır. Bir ismin yerini tutmadığı için ismin tekrarını engelleme amacı gütmez.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece B seçeneğindeki "o" kelimesinin bir ismin yerini tutarak onun tekrarını engellediğini görmekteyiz. Diğer seçeneklerdeki işaret bildiren kelimeler ise isimleri niteleyen işaret sıfatlarıdır.
Cevap B seçeneğidir.
