Akraba evliliklerinde genetik hastalık riskinin artmasıyla ilgili aşağıdaki grafiklerden hangisi doğru bir ilişkiyi göstermektedir?
I. Akrabalık derecesi arttıkça ortak gen oranı artar
II. Ortak gen oranı arttıkça çekinik homozigot oluşma olasılığı artar
III. Çekinik homozigot oluşma olasılığı arttıkça genetik hastalık riski artar
A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
Akraba evliliklerinde genetik hastalık riskinin artması, genetik mirasın temel prensipleriyle açıklanır. Bu süreç, adım adım aşağıdaki gibi ilerler:
- I. Akrabalık derecesi arttıkça ortak gen oranı artar: İnsanlar genlerini ebeveynlerinden alırlar. Akraba olan bireylerin (örneğin kuzenler) ortak bir atası vardır. Bu ortak atadan gelen genler, akrabalık derecesi arttıkça iki bireyde de bulunma olasılığı daha yüksek olur. Yani, akraba olan bireylerin genetik materyallerinin önemli bir kısmı, ortak atalarından miras kalan aynı genleri içerir. Bu durum, genlerin "ortak atadan miras alınması" (identity by descent) olarak adlandırılır.
- II. Ortak gen oranı arttıkça çekinik homozigot oluşma olasılığı artar: Birçok genetik hastalık, çekinik genler tarafından taşınır. Bu tür bir hastalığın ortaya çıkması için bireyin, hastalığa neden olan çekinik genin iki kopyasını da (biri anneden, diğeri babadan) alması gerekir. Akraba olan ebeveynlerin ortak ataları olduğu için, ikisinin de aynı nadir çekinik hastalığa neden olan geni taşıma olasılığı, akraba olmayan ebeveynlere göre çok daha yüksektir. Eğer her iki ebeveyn de bu çekinik geni taşıyorsa, çocuklarının bu geni her iki ebeveynden de alarak çekinik homozigot (iki adet aynı çekinik gen) olma olasılığı artar.
- III. Çekinik homozigot oluşma olasılığı arttıkça genetik hastalık riski artar: Çekinik bir genetik hastalığın ortaya çıkması için bireyin o gen için çekinik homozigot olması gerekir. Yani, hastalığa neden olan çekinik alelin iki kopyasına da sahip olması şarttır. Yukarıdaki maddelerde açıklandığı gibi, akraba evliliklerinde çekinik homozigot genotiplerin oluşma olasılığı arttığı için, bu durum doğrudan genetik hastalıkların çocuklarda görülme riskini de artırır.
Bu üç ifade, akraba evliliklerinin genetik hastalık riskini nasıl artırdığını açıklayan mantıksal ve bilimsel bir zinciri oluşturur. Dolayısıyla, her üç ifade de doğru bir ilişkiyi göstermektedir.
Cevap D seçeneğidir.
