I. Dünya Savaşı sonrasında imzalanan ve Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini kabul ettiği antlaşma hangisidir?
A) Mondros Ateşkes Antlaşması
B) Sevr Antlaşması
C) Lozan Antlaşması
D) Mudanya Ateşkes Antlaşması
Sevgili öğrenciler, bu soru I. Dünya Savaşı sonrası Osmanlı Devleti'nin durumunu ve imzalanan önemli antlaşmaları anlamamız için çok kıymetli. Soruda, Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini kabul ettiği antlaşma soruluyor. "Fiilen sona ermek" ifadesi, devletin hukuken varlığını sürdürse de, egemenlik haklarını büyük ölçüde kaybetmesi, topraklarının işgal edilmesi ve yönetim gücünün elinden alınması anlamına gelir.
- A) Mondros Ateşkes Antlaşması: I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin yenilgiyi kabul ederek imzaladığı bir ateşkes antlaşmasıdır. 30 Ekim 1918'de imzalanmıştır. Bu antlaşmanın 7. maddesi (İtilaf Devletleri'nin güvenliklerini tehdit eden herhangi bir durumda stratejik noktaları işgal edebilmesi) ve 24. maddesi (Doğu Anadolu'da altı ilde karışıklık çıkarsa işgal edilebilmesi) gibi maddeler, Osmanlı topraklarının işgale açık hale gelmesine neden olmuştur. Ordunun terhis edilmesi, haberleşme ve ulaşım ağlarının İtilaf Devletleri'nin kontrolüne geçmesi gibi hükümlerle Osmanlı Devleti, egemenlik haklarını büyük ölçüde kaybetmiş ve fiilen sona erme sürecine girmiştir. Artık kendi topraklarında bile tam yetkiyle hareket edemez duruma gelmiştir. Bu nedenle, Osmanlı'nın fiilen sona erdiğini kabul ettiği antlaşma Mondros'tur.
- B) Sevr Antlaşması: I. Dünya Savaşı'nın galipleri ile Osmanlı Devleti arasında imzalanması öngörülen bir barış antlaşması taslağıdır (10 Ağustos 1920). Ancak bu antlaşma, Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından onaylanmadığı ve Türk Kurtuluş Savaşı'nın başarıya ulaşması nedeniyle hiçbir zaman yürürlüğe girmemiştir. Sevr, Osmanlı'yı hukuken sona erdirme amacı taşısa da, fiilen değil, kağıt üzerinde kalmış bir girişimdir.
- C) Lozan Antlaşması: Türk Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasının ardından, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan (24 Temmuz 1923) ve Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alanda tanınmasını sağlayan barış antlaşmasıdır. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin hukuken (de jure) sona erdiğini ve yeni Türk devletinin kurulduğunu tescil etmiştir. Ancak fiili sonlanma çok daha önce gerçekleşmiştir.
- D) Mudanya Ateşkes Antlaşması: Türk Kurtuluş Savaşı'nın Batı Cephesi'ndeki sıcak çatışmalarını sona erdiren ve diplomatik süreci başlatan bir ateşkes antlaşmasıdır (11 Ekim 1922). Bu antlaşma ile Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan kurtarılmış ve Lozan Barış Konferansı'nın yolu açılmıştır. Osmanlı Devleti'nin fiilen sona ermesiyle doğrudan ilgili değildir, daha çok Kurtuluş Savaşı'nın bir aşamasıdır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı sonrasında egemenlik haklarını büyük ölçüde kaybederek fiilen sona erdiğini kabul ettiği antlaşma Mondros Ateşkes Antlaşması'dır.
Cevap A seçeneğidir.
