1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacının yazımı ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) O kitabı ben de okudum.
B) Sınava iyi çalıştıda yüksek puan aldı.
C) Akşamki toplantıya Ayşe de gelecek.
D) Bu konuda sen de mi aynı fikirdesin?
Merhaba sevgili öğrenciler!
Türkçede "de/da" bağlacının yazımı, sıkça karıştırılan ancak kuralları oldukça net olan bir konudur. Bu soruda da bu kuralı doğru uygulayıp uygulamadığımızı kontrol edeceğiz. Öncelikle "de/da" bağlacı ile "-de/-da" hal ekinin farkını hatırlayalım:
- Bağlaç olan "de/da": "Dahi, bile, ayrıca" anlamlarına gelir. Her zaman ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimeye göre "te/ta" şekline dönüşmez. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece vurgu veya anlam daralır.
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hali eki): "Nerede?" sorusuna cevap verir ve bir şeyin nerede bulunduğunu belirtir. Her zaman bitişik yazılır ve kendisinden önceki kelimeye göre "te/ta" şekline dönüşebilir (ünsüz benzeşmesi kuralı). Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya cümle anlamsız hale gelir.
Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında inceleyelim:
- A) O kitabı ben de okudum.
- Buradaki "de", "ben de" (ben de okudum, başkaları gibi ben de) anlamında bir bağlaçtır.
- Ayrı yazılmıştır ve cümleden çıkarıldığında ("O kitabı ben okudum.") anlam bozulmaz.
- Yazımı doğrudur.
- B) Sınava iyi çalıştıda yüksek puan aldı.
- Buradaki "da", "çalıştı ve bu yüzden" anlamında bir bağlaçtır.
- Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılmalıdır. Ancak bu cümlede "çalıştıda" şeklinde bitişik yazılmıştır.
- Eğer bu bir ek olsaydı, "çalıştı" kelimesine eklenerek "çalıştı-da" gibi bir anlam vermesi gerekirdi ki bu da bu cümlenin bağlamında anlamsızdır.
- Doğru yazımı "Sınava iyi çalıştı da yüksek puan aldı." şeklinde olmalıdır.
- Yazımı yanlıştır.
- C) Akşamki toplantıya Ayşe de gelecek.
- Buradaki "de", "Ayşe de" (Ayşe de gelecek, başkaları gibi Ayşe de) anlamında bir bağlaçtır.
- Ayrı yazılmıştır ve cümleden çıkarıldığında ("Akşamki toplantıya Ayşe gelecek.") anlam bozulmaz.
- Yazımı doğrudur.
- D) Bu konuda sen de mi aynı fikirdesin?
- Buradaki "de", "sen de" (sen de mi, başkaları gibi sen de mi) anlamında bir bağlaçtır.
- Ayrı yazılmıştır ve cümleden çıkarıldığında ("Bu konuda sen mi aynı fikirdesin?") anlam bozulmaz.
- Yazımı doğrudur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "de/da" bağlacının yazımı ile ilgili yanlışlığın B seçeneğinde yapıldığı açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
