Bir psikolog, farklı uyku sürelerinin bilişsel performans üzerindeki etkisini araştırmaktadır. Deneyde katılımcılar rastgele 4 saat, 6 saat ve 8 saat uyku gruplarına ayrılmıştır. Bu araştırmada "uyku süresi" nasıl bir değişkendir?
A) Sürekli değişken
B) Bağımlı değişken
C) Nitel değişken
D) Manipüle edilen değişken
Bir araştırmada, değişkenler ölçülen veya manipüle edilen özelliklerdir. Bu soruda, "uyku süresi"nin nasıl bir değişken olduğunu anlamak için, deneydeki rolünü incelememiz gerekiyor.
- Bağımsız Değişken (Independent Variable): Araştırmacının deneyde değiştirdiği, kontrol ettiği veya manipüle ettiği değişkendir. Bu değişkenin, başka bir değişken üzerindeki etkisini görmek amaçlanır. Kısacası, "sebep" olarak düşünülebilir.
- Bağımlı Değişken (Dependent Variable): Bağımsız değişkendeki değişikliklerin sonucunda ölçülen değişkendir. Bağımsız değişkene "bağımlıdır" ve onun etkisiyle değişmesi beklenir. Kısacası, "sonuç" olarak düşünülebilir.
- Sorudaki Durum: Psikolog, "uyku sürelerinin" (4 saat, 6 saat, 8 saat) "bilişsel performans" üzerindeki etkisini araştırmaktadır. Burada araştırmacı, katılımcıları rastgele farklı "uyku süreleri" gruplarına ayırarak bu süreyi belirlemiş ve değiştirmiştir. Yani, uyku süresi araştırmacının kontrolü altındadır ve onun tarafından ayarlanmıştır. Araştırmanın amacı, bu farklı uyku sürelerinin bilişsel performansı nasıl etkilediğini ölçmektir. Bu durumda, "bilişsel performans" ölçülen sonuç olacağı için bağımlı değişkendir.
- A) Sürekli değişken: Sürekli değişkenler, belirli bir aralıktaki herhangi bir değeri alabilen değişkenlerdir (örn. ağırlık, boy). Uyku süresi teorik olarak sürekli olsa da, bu deneyde 4, 6 ve 8 saat gibi belirli, ayrık değerler olarak ayarlanmıştır. Ancak daha önemlisi, bu değişkenin araştırmadaki rolü (bağımsız olması) daha baskındır.
- B) Bağımlı değişken: Bağımlı değişken, bağımsız değişkenin etkisiyle değişen ve ölçülen sonuçtur. Bu araştırmada bağımlı değişken "bilişsel performans"tır, "uyku süresi" değil.
- C) Nitel değişken: Nitel değişkenler, sayısal olmayan kategorik özelliklerdir (örn. cinsiyet, saç rengi). Uyku süresi (4, 6, 8 saat) sayısal bir değer ifade ettiği için nicel bir değişkendir.
- D) Manipüle edilen değişken: "Manipüle edilen değişken", araştırmacının deneyde aktif olarak değiştirdiği veya kontrol ettiği değişkendir. Bu, bağımsız değişkenin bir diğer adıdır, özellikle de araştırmacının müdahale ettiği deneysel çalışmalarda kullanılır. Psikolog, uyku süresini (4, 6, 8 saat) kendisi belirleyip katılımcıları bu gruplara ayırarak bu değişkeni "manipüle etmiştir". Bu nedenle, "uyku süresi" manipüle edilen değişkendir.
Cevap D seçeneğidir.
