Güneşin batışını izlerken, "Bu manzara gerçekten göz kamaştırıcı," diye mırıldandı. Arkadaşı ise "Evet, güneş adeta ufukla dans ediyor," diyerek karşılık verdi.
Bu diyalogda aşağıdaki anlam olaylarından hangisi vardır?
A) Ad aktarması
B) Dolaylama
C) Güzel adlandırma
D) Deyim aktarması
Sevgili öğrenciler, bu soruda bir diyalogdaki anlam olayını bulmamız isteniyor. Diyaloğu dikkatlice okuyalım ve verilen seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevaba ulaşalım.
- Diyalogdaki İfadeyi İnceleyelim: Diyalogda geçen "güneş adeta ufukla dans ediyor" ifadesine odaklanmalıyız. "Dans etmek" eylemi, genellikle insanlara özgü bir harekettir. Güneş gibi cansız bir varlığın "dans etmesi" ise ona insani bir özellik yüklenmesi anlamına gelir.
- Deyim Aktarması (Mecaz-ı Mürsel / Metaphorical Transfer) Nedir? Deyim aktarması, bir kavramın özelliklerinin başka bir kavrama aktarılmasıdır. Özellikle insana ait özelliklerin doğaya veya cansız varlıklara aktarılması (kişileştirme - teşhis sanatı ile birlikte) bu kategoriye girer. "İnsandan doğaya aktarma" olarak da bilinir. Bu tür aktarmalarda, bir varlığın niteliği veya eylemi, başka bir varlığa benzetme amacı güdülmeden aktarılır.
- Diyalogdaki İfade ve Deyim Aktarması İlişkisi: "Güneşin ufukla dans etmesi" ifadesinde, insana ait olan "dans etme" eylemi güneşe aktarılmıştır. Bu, güneşe insani bir özellik kazandırma, yani kişileştirme (teşhis) sanatının bir sonucudur ve deyim aktarmasının "insandan doğaya aktarma" türüne bir örnektir. Güneşin batarken ufukta yaptığı hareketler, bir insanın dans etmesine benzetilerek anlatılmıştır.
- Diğer Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Ad Aktarması (Mecaz-ı Mürsel / Metonymy): Bir sözcüğün, ilgili olduğu başka bir sözcüğün yerine kullanılmasıdır. Örneğin, "Sobayı yaktık" yerine "Ev ısındı" demek veya "Ankara bu konuda sessiz kaldı" (hükümet yerine Ankara). Diyalogda böyle bir durum yoktur.
- B) Dolaylama (Periphrasis): Bir kavramı tek bir sözcükle anlatmak yerine, birden fazla sözcükle anlatmaktır. Örneğin, "file bekçisi" (kaleci), "yedi tepeli şehir" (İstanbul). Diyalogda böyle bir durum yoktur.
- C) Güzel Adlandırma (Euphemism): Kulağa hoş gelmeyen, korkutucu veya nahoş durumları daha yumuşak ve güzel ifadelerle anlatmaktır. Örneğin, "ince hastalık" (verem), "hayata gözlerini yummak" (ölmek). Diyalogda böyle bir durum yoktur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, "güneş adeta ufukla dans ediyor" ifadesi, insana ait bir eylemin güneşe aktarılması olduğu için "Deyim aktarması" anlam olayına örnektir.
Cevap D seçeneğidir.
