1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "iş" bildiren bir fiil kullanılmıştır?
A) Çiçekler baharda açar.
B) Öğrenciler sınavda ter döktü.
C) Gökyüzü aniden karardı.
D) Bebek uykuya daldı.
Fiiller, bildirdikleri anlama göre "iş (kılış)", "oluş" ve "durum" fiilleri olarak üçe ayrılır. Bizden istenen, öznenin isteyerek yaptığı, bir nesneyi etkileyebilen veya somut bir eylemi anlatan fiili bulmaktır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çiçekler baharda açar. Buradaki "açar" fiili, çiçeklerin kendi kendine, doğal bir süreçle gerçekleştirdiği bir eylemi anlatır. Çiçekler bu eylemi isteyerek yapmaz, bir nesneyi etkilemez. Bu bir "oluş" fiilidir.
- B) Öğrenciler sınavda ter döktü. "Ter dökmek" deyimi, çok çalışmak, büyük çaba sarf etmek anlamına gelir. Öğrenciler bu çabayı isteyerek ve bilinçli bir şekilde gösterirler. Bu, öznenin iradesiyle gerçekleşen, somut bir eylemi ve çabayı ifade ettiği için bir "iş" (kılış) fiilidir.
- C) Gökyüzü aniden karardı. "Karardı" fiili, gökyüzünün renginin kendiliğinden değişmesini, koyulaşmasını ifade eder. Bu da öznenin (gökyüzünün) iradesi dışında gerçekleşen bir değişimdir. Bu bir "oluş" fiilidir.
- D) Bebek uykuya daldı. "Uykuya daldı" fiili, bebeğin bir durumdan başka bir duruma geçişini anlatır. Bebek bunu isteyerek yapsa da, bu fiil bir nesneyi etkilemez ve "iş" fiilleri kadar somut bir eylem veya çaba bildirmez. Daha çok bir "durum" fiilidir.
Bu açıklamalar ışığında, öznenin isteyerek ve çaba göstererek yaptığı bir eylemi anlatan fiil B seçeneğinde bulunmaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
