3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişi zamiri, cümlenin dolaylı tümleci görevindedir?
A) Seni okulun bahçesinde bekliyorum.
B) O, bu şehre yeni taşındı.
C) Bize verdiğin sözü tutmalısın.
D) Onlar, yarın erken saatte yola çıkacak.
Sevgili öğrenciler, bu soruda kişi zamirlerinin cümle içindeki görevlerini, özellikle de dolaylı tümleç görevini bulmamız isteniyor. Öncelikle kişi zamirlerini ve dolaylı tümlecin ne olduğunu hatırlayalım:
- Kişi Zamirleri: Ben, sen, o, biz, siz, onlar. Cümlede bir ismin yerini tutan özel kelimelerdir.
- Dolaylı Tümleç: Yükleme sorulan "kime?", "neye?", "nereye?", "kimde?", "nede?", "nerede?", "kimden?", "neden?", "nereden?" sorularına cevap veren ögedir. Genellikle "-e, -de, -den" hal eklerini alır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Seni okulun bahçesinde bekliyorum.
- Bu cümlede kişi zamiri "seni"dir (sen kişi zamirinin -i halini almıştır).
- Yüklem "bekliyorum"dur.
- "Kimi bekliyorum?" diye sorduğumuzda cevabımız "seni" olur. "Kimi?" sorusu belirtili nesneyi buldurur. Dolayısıyla "seni" burada belirtili nesne görevindedir.
- B) O, bu şehre yeni taşındı.
- Bu cümlede kişi zamiri "o"dur.
- Yüklem "taşındı"dır.
- "Kim taşındı?" diye sorduğumuzda cevabımız "o" olur. "Kim?" sorusu özneyi buldurur. Dolayısıyla "o" burada özne görevindedir.
- C) Bize verdiğin sözü tutmalısın.
- Bu cümlede kişi zamiri "bize"dir (biz kişi zamirinin -e halini almıştır).
- Yüklem "tutmalısın"dır.
- Burada "verdiğin sözü" ifadesi bir bütün olarak düşünülmelidir. "Kime verdiğin sözü?" diye sorduğumuzda cevabımız "bize" olur. "Kime?" sorusu dolaylı tümleci buldurur. Dolayısıyla "bize" burada dolaylı tümleç görevindedir.
- D) Onlar, yarın erken saatte yola çıkacak.
- Bu cümlede kişi zamiri "onlar"dır.
- Yüklem "çıkacak"tır.
- "Kim çıkacak?" diye sorduğumuzda cevabımız "onlar" olur. "Kim?" sorusu özneyi buldurur. Dolayısıyla "onlar" burada özne görevindedir.
Yukarıdaki analizler sonucunda, "bize" kelimesinin "kime?" sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç görevinde kullanıldığı tek seçenek C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
